Истолковав сновидение как образное представление исполнения желания и объяснив неясность его цензурными изменениями в вытесненном материале, нам уже нетрудно сделать вывод о функции сновидения. В противоположность обычным разговорам о том, что сновидения мешают спать, мы должны считать сновидения хранителем сна. По отношению к детскому сну это утверждение, пожалуй, не встретит возражений.
Наступление сна или соответственного изменения психики во сне, в чем бы оно ни состояло, обусловливается решением уснуть, которое навязывается ребенку или принимается им добровольно вследствие усталости; при этом сон наступает лишь при устранении внешних раздражителей, могущих поставить перед психикой вместо сна иные задачи. Нам известно, какие средства служат для устранения внешних раздражений; но необходимо указать также на средства, которыми мы располагаем для подавления раздражении внутренних (душевных), также мешающих нам уснуть. Возьмем мать, усыпляющую своего ребенка; последний беспрестанно выражает какое нибудь желание: ему хочется еще раз поцеловаться, он хочет еще играть; желания эти частью удовлетворяются, частью авторитетно откладываются на следующий день; ясно, что возникающие желания и потребности мешают уснуть. Кому не знакома забавная история (Болдуина Гроллера) о скверном мальчугане, который, проснувшись ночью, орет на всю спальню: «Хочу носорога!» Спокойный ребенок вместо того, чтобы орать, видел бы во сне, будто он играет с носорогом. Так как сновидение, представляющее желание исполненным, принимается во сне доверчиво, то оно таким образом устраняет желание, и продолжение сна становится возможным.
Нельзя не признать, что сновидение принимается доверчиво потому, что является нам в виде зрительного восприятия; ребенок же не обладает еще способностью, развивающейся позднее, отличать галлюцинации или фантазию от действительности.
Взрослый человек умеет различать это; он понимает также бесполезность хотения и путем продолжительного упражнения научается откладывать свои желания до того момента, когда они вследствие изменения внешних условий смогут быть удовлетворены окольным путем. Соответственно этому у взрослого во сне редко встречается исполнение желания прямым психическим путем; возможно даже, что оно вообще не встречается; а все, что кажется нам созданным по образцу детского сновидения, требует гораздо более сложного объяснения. Зато у взрослого человека – и, пожалуй, у всех без исключения людей с нормальным рассудком – развивается дифференциация психического материала, отсутствующая у ребенка; появляется психическая инстанция, которая, будучи научена жизненным опытом, строго господствует над душевными движениями, оказывая на них задерживающее влияние и обладая по отношению к сознанию и произвольным движениям наиболее сильными психическими средствами. При этом часть детских эмоций, как бесполезная в жизни, подавляется новой инстанцией, так что все вытекающие из этих эмоций мысли находятся в состоянии вытеснения.
Когда же эта инстанция, в которой мы узнаем свое нормальное Я, принимает решение уснуть, то в силу психофизиологических условий сна она, по видимому, бывает вынуждена ослабить энергию, с которой обыкновенно задерживает днем вытесненные мысли. Это ослабление само по себе незначительно: хотя в подавленной детской душе и теснятся эмоции, они в силу состояния сна все таки с трудом находят себе дорогу к сознанию и совсем не находят ее к двигательной сфере. Однако опасность, угрожающая с этой стороны спокойному продолжению сна, должна быть устранена. По этому поводу необходимо указать, что даже в глубоком сне известное количество свободного внимания должно быть обращено на те возбуждения, ввиду которых пробуждение представляется более целесообразным, чем продолжение сна. Иначе нельзя было бы объяснить того обстоятельства, что нас всегда можно разбудить раздражениями определенного качества, как на это указывал уже старый физиолог Бурдах; например, мать просыпается от плача своего ребенка, мельник – от остановки своей мельницы, большинство людей – от тихого обращения к ним по имени. Вот это бодрствующее во сне внимание обращено также и на внутренние возбуждения, исходящие из вытесненного, и образует вместе с ними сновидение, удовлетворяющее в качестве компромисса одновременно обе инстанции. Это сновидение, изображая подавленное или вытесненное желание исполненным, как бы психически исчерпывает его; в то же время, делая возможным продолжение сна, оно удовлетворяет и другую инстанцию. Наше Я охотно ведет себя при этом как дитя; оно верит сновидению, как бы говоря: «да, да, ты прав, но дай мне поспать». То обстоятельство, что мы по пробуждении так низко ценим сновидение ввиду спутанности и кажущейся нелогичности его, обусловливается, вероятно, также и тем, что аналогичную оценку дает нашим возникающим из вы тесненных побуждений эмоциям спящее Я, которое в своей оценке опирается на моторное бессилие этих нарушителей сна. Мы даже во сне сознаем иногда эту низкую оценку, именно: когда сновидение по своему содержанию слишком уж выходит за пределы цензуры, мы думаем: «Это ведь только сон», – и продолжаем спать.
Против такого понимания не может служить возражением то обстоятельство, что и по отношению к сновидению существуют предельные случаи, когда оно не в состоянии уже исполнять своей функции – охраны сна и, как это бывает при страшных сновидениях, берет на себя другую функцию – своевременно прервать сон. Сновидение поступает при этом подобно добросовестному сторожу, который сначала исполняет свои обязанности, устраняя всякий шум, могущий разбудить граждан; когда же причина шума представляется ему важной и сам он не в силах справиться с нею, тогда он видит свою обязанность в том, чтобы самому разбудить граждан.
Эта функция сновидения становится особенно очевидной в тех случаях, когда до спящего субъекта доходят какие либо внешние раздражения. То обстоятельство, что раздражения внешних органов чувств во время сна оказывают влияние на содержание сновидения, всем давно известно, может быть доказано экспериментально и является мало пригодным, но слишком высоко оцененным результатом врачебных исследований сновидения. Но с этим фактом связана другая неразрешимая до сих пор загадка: внешнее раздражение, действуя в эксперименте на спящего, появляется в сновидении не в своем настоящем виде, а подвергается одному из многочисленных толкований, выбор между которыми, как кажется, предоставлен психическому произволу. Психического произвола, конечно же, не существует; спящий может реагировать различным образом: он либо просыпается, либо ему удается продолжать сон. В последнем случае он может воспользоваться сновидением, чтобы устранить внешнее раздражение, и притом опять– таки различным образом: он может, например, устранить раздражение, видя во сне такую ситуацию, которая совершенно не вяжется с данным раздражением. Так, например, одному господину с болезненным абсцессом в промежности снилось, будто он едет верхом на лошади; причем согревающий компресс, который должен был смягчить боль, был принят им во сне за седло; таким образом он справился с мешавшим ему спать раздражением. Чаще же бывает так, что внешнее раздражение подвергается толкованию, в силу которого оно входит в связь с вытесненным и ждущим своего исполнения желанием, теряет поэтому свой реальный характер и рассматривается как часть психического материала. Так, например, одному лицу снится, что он написал комедию, воплощающую известную идею; комедия ставится в театре; прошел первый акт, встреченный бурными одобрениями; страшно аплодируют… Видящему сон здесь удалось продолжать спать, несмотря на шум; по пробуждении он не слыхал уже шума, но справедливо решил, что, должно быть, где то вблизи выбивали ковер или постель. Сновидение, возникающее непосредственно перед пробуждением от сильного шума, всегда представляет собой попытку посредством толкования отделаться от мешающего спать раздражения и таким образом продлить сон еще на некоторое время.

Я не утверждаю, что осветил здесь все проблемы сновидения или исчерпал все убедительные доводы в пользу затронутых мною вопросов. Кто интересуется всей литературой о сновидении, пусть обратится к книге Санте де Санктиса о сновидении ; а кто желает познакомиться с более подробным обоснованием высказанных здесь мною взглядов, пусть прочтет мою работу «Толкование сновидений». Здесь я укажу еще лишь на то, в каком направлении должна продолжаться разработка моих взглядов на сущность работы сновидения. Если задачей толкования сновидения я считаю замещение сновидения скрытыми его мыслями, т. е. распутывание того, что соткано работой сновидения, то, с одной стороны, я выставляю ряд новых психологических задач, касающихся как механизма работы сновидения, так и сущности и условий возникновения так называемого вытеснения; с другой стороны, я признаю существование скрытых мыслей как психического материала высшего порядка, обладающего всеми признаками высшей умственной деятельности, но не проникающего в сферу сознания до тех пор, пока сновидение не исказит его. Я вынужден предполагать существование таких скрытых мыслей у каждого человека, ибо почти все люди – даже самые нормальные – способны видеть сны. С вопросом о бессознательности скрытых мыслей и об отношении их к сознанию и к вытеснению связаны другие важные для психологии вопросы, но решение последних должно быть отложено до того времени, когда удастся путем анализа выяснить происхождение других созданий больной психики, именно: истерических симптомов и навязчивых идей.

ფსიქოლოგიას გააჩნია რამოდენიმე ძირითადი განხრა. ფიქოლოგიის ძირითადი განხრებს წარმოადგენს: ზოგადი ფსიქოლოგია, დიფერენციალური ფსიქოლოგია, გენეტიკური ფსიქოლოგია, სოციალური ფსიქოლოგია, პათოფსიქოლოგია, ასაკობრივი ფსიქოლოგია და ორგანიზაციული ფსიქოლოგია.

ზოგადი ფსიქოლოგია შეისწავლის ზრდასრული, ნორმალური, კულტურის თანამედროვე დონეზე მყოფი ადამიანის ფსიქიკის ზოგად კანონზომიერებებს.

დიფერენციალური ფსიქოლოგია შეისწავლის ადამიანთა შორის არსებულ ფსიქოლოგიურ სხვაობებს, იმ თავისებურებებს, რომლებიც ახასიათებს სხვადასხვა ტიპის, ასაკის, სქესის, პროფესიის თუ ეროვნების ადამიანებს; აგრეტვე კონკრეტული პიროვნებების ინდივიდუალურ მახასიათებლებს.

გენეტიკური ფსიქოლოგია შეისწავლის ისეთ ფსიქიკურ კანონზომიერებებს, რომლებიც ჩამოყალიბდნენ ადამიანის ევოლუციის პროცესში და არა კულტურული განვითარების სტადიაზე.

სოციალური ფსიქოლოგია ადამიანის, როგორც საზოგადოებრივი არსების ფსიქიკურ თავისებურებებს იკვლევს. მისთვის ნიშანდობლივია საზოგადოების გავლენა ინდივიდზე.

პათოფსიქოლოგია იკვლევს ფსიქიკის ანომალიურ, პათოლოგიურად შეცვლილ ფორმებს, რაც თავს იჩენს ფსიქიკურ დაავადებათა შემთხვევებში;

ასაკობრივი ფსიქოლოგია შეისწავლის ადამიანის ფსიქიკის განვითარებას და ცვალებადობას ონტოგენეზში, ე.ი. მისი ცხოვრების განმავლობაში-დაბადებიდან სიკვდილამდე.

ორგანიზაციული ფსიქოლოგია შეისწავლის პროფესიული შრომის ფსიქოლოგიურ საფუძვლებს ამ პროცესის რაციონალიზაციისა და გაუმჯობესების მიზნით; ასევე სამუშაო პირობების ადეკვატურობასა და შრომისუნარიანობის ზრდას.

ფსიქოლოგია სხვა ფუნდამენტურ მეცნიერებებს შორის ყველაზე ბოლოს გამოეყო ფილოსოფიას, რაშიც უდიდესი წვლილი მიუძღვით: ზიგმუნდ ფროიდს (ფსიქოანალიზის ფუძემდებელი) და ვილჰელმ ვუნდტს (პირველი ექსპერიმენტული ფსიქოლოგიური ლაბორატორიის შემქმნელს, რომლის მოწაფეც იყო ქართული ფსიქოლოგიის მამა, განწყობის თეორიის ავტორი დიმიტრი უზნაძე).

ტუსაღის დილემა — თამაშის თეორიაში არაკოოპერაციული თამაშია, რომელშიც მოთამაშეები მიისწრაფვიან მიიღონ სარგებელი ერთმანეთთან თანამშრომლობით ან პირიქით, ერთმანეთის ჩაშვებით. ისევე როგორც ზოგადად თამაშის თეორიაში, დაშვებულია, რომ მოთამაშე (ტუსაღი) საკუთარი სარგებლის მაქსიმიზაციას ცდილობს და სხვების სარგებელზე არ დარდობს. ტუსაღის დილემაში ჩაშვება მკაცრად დომინირებს თანამშრომლობაზე, ამიტომ ერთადერთი შესაძლებელი წონასწორობა — ორივე მოთამაშის მიერ ერთმანეთის ჩაშვებაა. მარტივი სიტყვებით, მნიშვნელობა არ აქვს რას გააკეთებს მეორე მოთამაშე, ყოველი მოიგებს მეტს თუ ჩაუშვებს. ვინაიდან ნებისმიერ სიტუაციაში ჩაშვება უფრო მომგებიანია, ყველა რაციონალური მოთამაშე ჩაშვებას აირჩევს.

ცალ-ცალკე რაციონალური ქმედებით მოთამაშეები საერთო ჯამში არარაციონალურ გადაწყვეტამდე მიდიან: თუ ორივე ჩაუშვებს, თითოეული ჯამში მიიღებს ნაკლებ სარგებელს (სასჯელს თანაბრად გაიყოფს), ვინემ ერთმანეთთან თანამშრომლობის შემთხვევაში (ერთადერთ წონასწორობას ამ თამაშში არ მივყავართ პარეტო-ოპტიმალურ ამოხსნამდე). ამაში მდგომარეობს დილემის არსი.

განმეორებად ტუსაღის დილემაში თამაში პერიოდულად მეორდება და ყოველ მოთამაშეს შეუძლია მეორე "დასაჯოს" წინა თამაშში ჩაშვებისთვის. ამგვარ თამაშში თანამშრომლობა შეიძლება გახდეს წონასწორობა, ხოლო ჩაშვების სტიმული კი შესაძლოა დასჯის საშიშროებად გადაიქცეს (იტერაციების რაოდენობის ზრდით ნეშის წონასწორობა მიისწრაფვის პარეტო-ოპტიმუმისკენ).

იპოქონდრია (ან იპოქონდრიაზისი, ხშირად უწოდებენ ჯანმრთელობის ფობიას) — სომატოფორმული დარღვევაა, რომლის დროს მავანს დაუსაბუთებელი რწმენა აქვს იმაში, რომ სერიოზული დაავადება სჭირს. იპოქონდრიას ხშირად ახასიათებს ავადმყოფობის/გარდაცვალების ირაციონალური შიში, მცირე ფიზიკურ სიმპტომებსა და პათოლოგიებზე გადაჭარბებული რეაქცია, ექიმების დიაგნოზის მიმართ უნდობლობა, მუდმივი თვითგამოკვლევა და თვითდიაგნოზი და საკუთარ სხეულზე ზედმეტი ზრუნვა. იპოქონდიაკებს ხშირად სჭირდებათ მრავალჯერადი დარწმუნება, ხშირად რამდენიმე ექიმისგან, ოჯახის წევრებისგან და მოგობრებისგან.

აქ იშოვება ბევრი http://www.fictionbook.ru/ გამოიყენეთ ძებნა, ლიტერატურა რუსულ ენაზეა. სწავლის პროცესში კარგად გამომადგა (ნოსტალჟი)

აი ეს კიდე საერთოდ eBook-ების პონტში ძაან მაგარი საიტია და რათქმაუნდა ფსიქოლოგიაცაა
http://all-ebooks.com/psiho
ძირითადად DJVU & PDF ფორმატშია წიგნები Rapidghare.com-ზე ატვირთული

http://www.psylib.ukrweb.net/books/alfav.htm

http://webcontent.harpercollins.com/text/e.../0060085304.pdf

საინტერესო წიგნია


ესეც:

http://www.psychohistory.com/htm/contents.htm


ესეც სადაზვერვო ანალიზის ფსიქოლოგია, ვისაც ასეთები აინტერესებს

https://www.cia.gov/library/center-for-the-...hofIntelNew.pdf

ელექტრონული ბიბლიოთეკაა http://www.gumer.info/bibliotek_Buks/Psihol/_Index.php

http://ihtik.lib.ru/lib_ru_psychology_20sept2007.html

აჰათ თქვენ რუსულადაა

3203 წიგნია ფსიქოლოგიაზე და ფსიქოტერაპიაზე

იქნებ უზნაძეზეც დადო რამე...........please.....

არასრულფასოვნების კომპლექსი არის ფსიქოლოგიური პრობლემა
რომელიც fuckტობრივად ყველა ადამიანს აქვს ცხოვრების გარკვეულ ეტაპზე.
ძირითადად ე.წ. თინეიჯერობის ასაკში
როდესაც ადამიანი გამოდის ბავშვობიდან და ნელნელა იწყებს ამ დამპალ სამყაროსთან შეგუებას.

გამოიხატება იმით რომ ადამიანს უჩნდება ისეთი ფიქრები როგორიცაა:
მე არავის ვუყვარვარ
მე არასრულფასოვანი ვარ
მე რაღაც ვერ მაქვს წესრიგში
მე ვერ შემიყვარებენ
არაფერში მიმართლებს
ცხოვრება ჯოჯოხეთია
და ა.შ.

იკეტება თავის თავში, აღარ მეგობრობს, აღარ ეკონტაქტება ხალხს, ფიქრობს რომ ისინი მას მაინც არ დააფასებენ,
რადგან ის მათზე ბევრად ნაკლებია და ამიტომ არც ღირს გულისგატეხა.

რა თქმა უნდა, არის მეორე კატეგორიაც, რომლებიც პირიქით იწყებენ ძალიან აქტიურ მუშაობას ხალხთან კონტაქტზე,
რათა ამ ხერხით დაფარონ თავიანთი კომპლექსი და ცდილობენ გამოხაყონ რომ უკომპლექსოები და თავისუფლები არიან.

მოკლედ ყველაფერი ამ საკითხთან დაკავშირებით.
პირადი თუ სხვისი გამოცდილებიდან.
როგორ დავაღწიოთ თავი და ა.შ.

სამწუხაროდ ხშირად სუიციდამდეც მიდიან ახალგაზრდები ამ ფაქტის გამო...
ამიტომ არც ისე ხელწამოსაკრავი თემაა, ჩვენში რომ დარჩეს...

ალოაპოტემნოფილია - პირები ამპუტაციით
ასფიქსიოფილია - თვითდახრჩობა , თვით ჩამოხრჩობა
ავტოგონისტოფილია - თეატრალურობა
აუტოაპოტმენოფობია - სურვილი გადაიტანო ამპუტაცია
აუტოასასინოფილია - საკითარი მკვლელობის იმიტაცია
აუტომონოსექსუალიზმ - საკუთარი სხეულის სარკეში დათავლიერება , როცა საპირისპირო სქესის ტანსაცმელსი გადაცმის შემდეგ აკეთებს საპირისპირო სქესის ადამიანის იმიტაციას
აუტონეფიოფილია- პამპერსები

ვამპირიზმი - როდესაც ააღაგრძნობს პარტნიორის სისხლი
ვუაიერიზმ - თვალთვალი
გერონტოფილია - კონტაქტი ახალგაზრდა ადამიანისა ხანდაზმულთან
გეტეროხრომოფილია - აღაგრძნობს განსხვავებული კანის ფერი
გიფეფილია კონტაქტი ქსოვილებთან
გომოვესტიზმი - სხვა პიროვნების ტანსაცმლის ჩაცმა , რომელიც არის იგივე სქესის
ზოოსადიამი - ზოოფილიას დამატებული სადიზმი
ზოოფილია - კონტაქტი ცხოველებთან

კანდაულეზიზმ - აჩვენო სხვა სენი სქესის წარომადგენელს შენი შიშველი პარტნიორი
კლეპტოფილია - ქურდობა
კლიზმოფილია - კუჭის ამორეცხვა
კოროფილია - კონტაქტი ზრდასრული ქალის ახალგაზრდა გოგოებთან
მაზოხისმი- სიამოვნების მიღება თვითგვემისაგან
მიზოფილია - ჭუჭყიანი საცვლები

ჰარატოფილია - ეროტიული საუბრები
ნიმფოფილია - კონტაქტი უმწიფარ გოგონასთან
პარტონოფილია - კონტაქტი ქალისვილებთან
პედოფილია - კონტაქტი ბავშვებთან
პიკტოფილია - სურათები
პიროლაგნია - ცეცხლის ყურება
პირომანია - ადამიანები ვისაც უყვართ ხანძრის გაჩენა

რაპტოფილია - გაუპატიურება
სადიზმი - ფსიქიკური ან ფიზიკური წამება პარტნიიოროს
სადირომანია - პარტნიორის დასვრა
სიმფოროფილია - კატასტროფები
სკოპტოფილია - სექსუალური აქტივობის თვალყურის დავნება
სტიგმატოფილია - ტატუირება
ტანატოფილია - სიკვდილთან დაკავშირებული ფანტაზიები


ტრასნვესიზმი - გადაცმა სხვა სქესის ადამიანის დანსაცმელში
ტრანსსექსუალიზმი - სქესის შეცვლის მოთხოვნილება
ტრიოლიზმ - ერთდროულად 3 ადამიანის კონტაქტი
უროდოხიუმლაგნია - პირით პარტნიორის შარდთან კონტაქტი
უროლალია - საუბრები შარდის შესახებ
უროფაგია - პარტნიორის შარდის სმა

უროფილია - პარტნიორის შარდით დასველება
ფეტიშიზმი - კონტაქტი პარტნიორის ნივთთან ან სხეულის ნაწილთან
ფროტერიზმი - ნძრევა
ცისვესტიზმი - გადაცმა საკუთარი სქესია მაგრამ სხვა ასაკის ან სხვა სოციალური ფენის ადამიანის ტანსაცმელში

ესკაურდირიზმი - მოსმენა ხმების რომლებიც თან ერთვის სექსუალურ კონტაქტს
ეკსგბიზიონიზმი - უცხო ადამიანების ტვალწინ გაშისვლება
ეკსკრემენტოფილია - მანიბულაცია ადამიანის განავლით
ერებოფილია - ხნიერი კაცის კონტაქთი ახალგაზრდა ბიჭებთან

რა საზიზღრობებია

ეს გადმოიწერეთ საინტერესო წიგნია ფსიქოლოგიაზე http://internetbiblioteka.mylivepage.com/3...24_კარლ გუსტავ იუნგი.doc

ერიხ ფრომმი საკმაოდ საინტერესო ფსიქოლოგია ეს კი მისი მოკლე ესსე, თუ დაგაინტერესებთ, გირჩევთ წაიკითხო... http://internetbiblioteka.mylivepage.com/3...14_ერიხ ფრომმი.doc

ეს სიიტიც ნახეთ ელ-წიგნები დევს ფსიქოლოგიაზე http://www.science.ge/w3biblio/sofia/fsiqologia/

ბრუნო ბეტელჰეიმი - “ტოტალიტარიზმის ფსიქოლოგიური მიმზიდველობა”


თარგმანი ინგლისურიდან - ბასილ კობახიძე

წარსულის დესპოტი მმართველი ან არ მოითხოვდა ქვეშევრდომისაგან ნებაყოფლობით თანხმობას, ე.ი. თავისი შეხედულებებისა და მეთოდების შინაგან გაზიარებას, ან ამგვარი მოთხოვნების ძალისმიერი განხორციელების საშუალება არ ჰქონდა. ითვლებოდა, რომ დესპოტს ემორჩილებოდა ყველა და ამიტომ ტირანს უკვე აღარ აინტერესებდა თუ რას ფიქრობდნენ მის შესახებ ქვეშევრდომები, ოღონდაც კი მათ ეს აზრები თავისთვის შეენახათ. ინტერესის არ ქონა განპირობებული იყო იმითაც, რომ დესპოტს უბრალოდ არ შეეძლო თავისი ქვეშევრდომების ნამდვილი ფიქრების გაგება.
ჩვენი დროის ტოტალიტარულ სახელმწიფოებში მასობრივი კომუნიკაციების საშუალებებს ყოველი ადამიანის აზროვნებაზე ზემოქმედების თითქმის შეუზღუდავი საშუალებები გააჩნიათ. თანამედროვე ტექნოლოგია რიგითი ადამიანის ნებისმიერ ნაბიჯზე უზრუნველყოფს ზედამხედველობას. ეს და სხვა მრავალი საშუალებას აძლევს ტოტალიტარულ დიქტატურას განაცხადოს, რომ მისი ქვეშევრდომების აზროვნება აბსოლუტურად თავისუფალია, მითუმეტეს რომ თანამედროვე ტექნოლოგია და მასობრივი საზოგადოება აუცილებლად მოითხოვს ამ თავისუფლებას ადამიანური მოღვაწეობის მრავალ სფეროში. მიუხედავად ამისა, დიქტატურა ახერხებს, რომ მის ქვეშევრდომებს ჰქონდეთ ზუსტად ისეთი შეხედულებები, როგორსაც სახელმწიფო შთააგონებს. ამდენად, წარსული პერიოდის დიქტატურების დროს, შესაძლებელი იყო სისტემის შიგნით არსებობა და ამავე დროს დამოუკიდებლად აზროვნება,ხოლო ზოგიერთ შემთხვევებში დამოუკიდებელი ნაბიჯების გადადგმაც, რითაც ნარჩუნდებოდა საკუთარი თავის პატივისცემა. მაშინ, როცა თანამედროვე ტოტალიტარულ სახელმწიფოში შეუძლებელია საკუთარი თავის პატივისცემის შენარჩუნება და ამავე დროს სისტემის მიმართ შინაგან წინააღმდეგობაში ცხოვრება. პრაქტიკულად, ყოველი თანამედროვე ნონკონფორმისტი არჩევანის წინაშე დგას: ან ღიად დაუპირისპირდეს ხელისუფლებას – პასუხად მიიღოს დევნა და ხშირად ფიზიკური განადგურებაც, ან საჯაროდ გამოხატავდეს ისეთ იდეებს, რომლებიც გულში უსაზღვროდ სძულს და ეზიზღება.
ნაცისტური მისალმება სწორედ იმიტომ შემოიღეს, რათა ოფიციალური და პირადი შეხვედრებისას: რესტორანში, მატარებელში, სამსახურში, ქარხნებში თუ უბრალოდ ქუჩაში, ადვილად ამოეცნოთ ისინი, ვინც ჯერ კიდევ თავს არ ანებებდა ნაცნობებთან და მეგობრებთან მისალმების მოძველებულ “დემოკრატიულ” ფორმებს. ჰიტლერის მრავალრიცხოვანი მომხრეებისათვის ყოველდღიური და მრავალჯერადად განმეორებული ნაცისტური მისალმება წარმოადგენდა საკუთარ თავში დარწმუნებულობის გამოხატულებას და სხვებზე უპირატესობის ნიშანს. ყოველთვის, როდესაც კანონმორჩილი სუბიექტი იმეორებდა მისალმებას, ხდებოდა მისი ეგოს განმტკიცება. ხოლო რეჟიმის მოწინააღმდეგეებისათვის კი პირიქით: როდესაც ნონკონფორმისტი საჯარო ადგილებში ხვდებოდა ნაცნობს, ყოველთვის განიცდიდა საკუთარი ეგოს გამანადგურებელ და პიროვნების მთლიანობის დამასუსტებელ მდგომარეობას. თუ ნაცისტურ მისალმებას მხოლოდ მისი სუპერ-ეგო ეწინააღმდეგებოდა, ეს ჯერ კიდევ დიდი პრობლემა არ იყო, მაგრამ მისალმება ორად ხლეჩდა სწორედ მის ეგოს. ფსიქოანალიტიკური თეორიის მიხედვით კი ეგოს დანიშნულებაა ინდივიდის შინაგანი და გარეგანი ჰარმონიის და უპირველეს ყოვლისა, მისი სიცოცხლის გადარჩენის უზრუნველყოფა. ამისათვის, ეგო შინაგან და გარეგან სამყაროებს შორის შუამავლად გვევლინება და ურთიერთშესაბამისობაში მოჰყავს ისინი.
მხოლოდ ერთი გამოსავალი რჩებოდა: მიუხედავად იმისა, რომ არსებული რეალობის მოთხოვნის მიხედვით აუცილებელი იყო ნაცისტურ სალამზე პასუხი, რათა გესტაპოში არ მოხვედრილიყო, ადამიანი საკუთარ თავს არწმუნებდა, რომ ამ სალამს არავითარი მნიშვნელობა არ ჰქონდა. პიროვნების მთლიანობა განისაზღვრება არსებული შესაბამისობით მის ქმედებებსა და შეხედულებებს შორის. ამიტომ ნაცისტური მისალმებისას პიროვნების მთლიანობის შენარჩუნება შესაძლებელი იყო მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ადამიანი მიუღებლად აღარ ჩათვლიდა ამგვარ მისალებას.
ეს გარემოება კი უფრო მეტ გართულებას იწვევდა, რადგან დღეში რამდენჯერმე იყო საჭირო ნაცისტური მისალმების აღსრულება, არა მხოლოდ ოფიციალური პირების, ვთქვათ მასწავლებლის, პოლიციელის, ფოსტალიონის, არამედ უახლოესი მეგობრების მიმართაც. იმ შემთხვევაშიც, როდესაც მეგობარი შენს შეხედულებებს იზიარებდა – თუმცა, ყველა მეგობრის ნდობა ყოველთვის არ შეიძლებოდა – ადამიანი იძულებული იყო გაეთვალისწინებინა გარშემომყოფთა რეაქცია. განა ღირდა საყოველთაოდ მიღებული წესის დარღვევით შემთხვევით შეხვედრილი მეგობრის საფრთხეში ჩაგდება? ყოველი ადამიანი ვალდებული იყო შეეტყობინებინა ხელისუფლებისათვის ნაცისტური მისალმების წესის დარღვევის შესახებ. ამიტომ წესის დამრღვევი არამარტო საკუთარ თავს აყენებდა დარტყმის ქვეშ, არამედ სხვასაც. ამგვარად, ნაციზმის მოწინააღმდეგეს აიძულებდნენ ან წამებული გამხდარიყო და ამით აგრეთვე გამოეცადა სხვების პრინციპულობა და ვაჟკაცობა, ან დაეკარგა საკუთარი თავის პატივისცემა.
ცნობიერისა და ქვეცნობიერის კონფლიქტი ყოველთვის აისახება სიზმრების შინაარსზე. ტიპიური შემთხვევა – ადამიანის სიზმარი ფაშიზმის პირველ წლებში: მან გადაწყვიტა ღიად გამოხატოს თავისი პროტესტი ნაცისტური რეჟიმის წინააღმდეგ. ემორჩილება რა იმას, რასაც ცნობიერი მის ზნეობრივ ვალდებულებად თვლის, ადამიანი სიზმარში იწყებს საპროტესტო წერილის წერას. ფოსტაში ჩაბარების შემდეგ კი ხვდება, რომ დაბეჭდილი კონვერტით ქაღალდის სუფთა ფურცელი გააგზავნა. საქმე მხოლოდ იმაში არ არის, რომ აქ ჩვენს გმირს ტიპიური “ფრეიდისტული” შეცდომა მოუვიდა და ლეგიტიმური წუხილი საკუთარ ბედზე აიძულებს იმოქმედოს ცნობიერი განზრახვების საწინააღმდეგოდ; სიზმარში მისთვის ცხადი ხდება, რომ წუხილი – სხვანაირად რომ ვთქვათ, თავდაცვა – ადრე თუ გვიან დაამარცხებს მისივე საკუთარ შეხედულებებს. ადამიანი სიზმარშიც კი ხვდება, თუ როგორ ანადგურებს საკუთარი თავის პატივისცემას ამგვარი შინაგანი კონფლიქტები და ის ღონისძიებები, რომლებითაც რეალობა მას აიძულებს კონფლიქტების გადაჭრას. პირველად იგი სიამაყეს გრძნობდა, რადგან ბოლოს და ბოლოს გადაწყვიტა პროტესტის გამოხატვა, შემდეგ კი დიდ სირცხვილს, რადგან ეს არ გააკეთა. საბოლოოდ სიზმარმა ადამიანში დამცირების და სირცხვილის გრძნობა დატოვა.
ჰიტლერულ მისალმებასთან დაკავშირებულ სულიერ კონფლიქტს მრავალი გერმანელი განიცდიდა. ეს გარემოება არაცნობიერ გამოხატულებას სიზმრებში პოულობდა, რომელთაგან ერთ-ერთს შევეხები. ჰიტლერის ხელისუფლებაში მოსვლის პირველ პერიოდში, ერთმა ფაბრიკანტმა სიზმარში ნახა, რომ მისი წარმოების დასათვალიერებლად ჰებელსი მოვიდა. “დამწკრივებული მუშების წინ მე ხელი უნდა გამეშვირა ნაცისტური მისალმების ნიშნად. ნახევარი საათი დამჭირდა, რათა ნელ-ნელა, სანტიმეტრობით, გამეშვირა ხელი. . . და აი, მე ვიდექი საკუთარი ფაბრიკის ეზოში, ხელგაშვერილი, ჩემი მუშების წინ. Dდა ვიდექი ასე, სანამ არ გამეღვიძა”.
ნაციზმის არსობრივად მოწინააღმდეგე ეს პიროვნება, სიზმარში ცდილობდა გადაეჭრა იგივე პრობლემა, რომელიც მის ცნობიერებაში არსებობდა: ვალდებულია, ან შეძლებს, რომ უარი თქვას საკუთარ შეხედულებებზე ფაბრიკის შესანარჩუნებლად? (ჰიტლერის რეჟიმის პირველ წლებში ფაშისტურ მისალმებაზე უარის თქმა ემუქრებოდა მატერიალურ კეთილდღეობას და არა სიცოცხლეს). სიზმარი კარნახობდა სავარაუდო შედეგს, რომელიც ჩვენმა გმირმა ზიზღით აღიქვა. მისი სიტყვებით, სიზმარში ხელის გაშვერისათვის ბრძოლამ “ხერხემალი გადაუტეხა”. ხერხემალი მტკიცე შეხედულებების და მათთან შესაბამისი ქმედებების გავრცელებული მეტაფორაა. სიზმარმა ის დაანახა ადამიანს, რაც თვითონაც კარგად იცოდა, მაგრამ უმალავდა საკუთარ თავს: მხოლოდ თვითონ მას შეუძლია გადაუტეხოს საკუთარ თავს ზნეობრივი ხერხემალი, არც ერთ რეჟიმს არ ძალუძს ამის გაკეთება. ხელის გაშვერა არა ჰებელსმა, არამედ საკუთარმა თავმა აიძულა, რათა ცხადი არ გამხდარიყო, რომ იგი რეჟიმის მომხრე არ არის. ის ფაქტი, რომ სისტემას ძალუძს აიძულოს ადამიანები, ამგვარად მოექცნენ საკუთარ თავს, ცხადყოფს, თუ როგორ გამანადგურებელ შედეგებამდე მიჰყავს რეჟიმის ზემოქმედებას.
სისტემის წინააღმდეგ აქტიურად მებრძოლ ადამიანებს, არ აწუხებდათ შინაგანი პრობლემა იმის თაობაზე, ჩაბმულიყვნენ თუ არა ბრძოლაში. ამიტომ მათი სიზმრებიც სრულიად სხვანაირი იყო. ეს ადამიანები განიცდიდნენ გარკვეულ შფოთს: ესიზმრებოდათ, რომ გესტაპოელებმა დააპატიმრეს და აწამებდნენ, მათთვის ეს საკმაოდ რეალური საფრთხე იყო. შესაძლებელია დასიზმრებოდათ, რომ უკვე გაიმარჯვეს. ყოველ შემთხვევაში, ასეთ ადამიანებს არასოდეს ესიზმრებოდათ, რომ იძულებული არიან უარყონ საკუთარი შეხედულებები და მტერს დანებდნენ.
ფაშისტური მისალმების შესახებ ზემოთ აღნიშნული პრობლემატიკა, ბუნებრივია ვრცელდება ნაცისტური რეჟიმის სხვა ყოველდღიურ ასპექტებზე. მოვიყვან კიდევ ერთ მაგალითს სკოლის მოსწავლე გოგონას ცხოვრებიდან. ერთხელ, მას და მის თანაკლასელებს მოსახლეობის აღწერაში შესთავაზეს მონაწილეობის მიღება. გარეგნულად შეთავაზება მუქარას არ შეიცავდა, მაგრამ უარის თქმა საფრთხეს შეუქმნიდა მისი ოჯახის კეთილდღეობას. აღწერის პროცესში მონაწილეობისას, გოგონამ მოულოდნელად იგრძნო, რომ შინაგანად ეწინააღმდეგებოდა დავალებას დაწვრილებით გამოეკითხა ერთი ებრაული ოჯახის ცხოვრების დეტალები. მიხვდა, რომ თანამოსაუბრეებს (ამ ოჯახის წევრებს) სძულდათ იგი, როგორც რეჟიმის წარმომადგენელი. ამ სიძულვილმა კი გოგონაში მათ მიმართ გაბოროტება გამოიწვია. გოგონასათვის ცხადი გახდა, რომ სწორედ ეს სურდა მისგან რეჟიმს და გააცნობიერა რეჟიმის უნარი გამოიწვიოს ადამიანში ემოციები მისი ნების საწინააღმდეგოდ. ახლა უკვე გოგონას საკუთარი თავი შესძულდა ისეთ პროგრამაში მონაწილეობისათვის, რომელიც აღწერის სახით ებრაელების წინააღმდეგ იყო მიმართული. ცხადია, მას სძულდა რეჟიმი, რომელმაც ამ გამოუვალ მდგომარეობაში ჩააგდო, მაგრამ უფრო მეტად – საკუთარი თავი. ამან კი საბოლოოდ გაანადგურა გოგონაში საკუთარი თავის პატივისცემა.
ასე რომ, ტოტალიტარული რეჟიმი თითქმის ყოველ დღე უყენებდა ადამიანს მოთხოვნებს, რომელთა შეუსრულებლობის შემთხვევაში მისი სიცოცხლე საფრთხის ქვეშ დგებოდა. სისტემის მრავალი მოწინააღმდეგე ემორჩილებოდა ამგვარ მოთხოვნებს, მაგრამ მათ ეწყებოდათ სიძულვილი, როგორც რეჟიმის, ასევე საკუთარი თავის მიმართ. ეს გარემოება სწრაფად ახვედრებდა ადამიანებს მძიმე შინაგანი კონფლიქტის მდგომარეობაში: იმოქმედო შეხედულებების მიხედვით და დადგე რისკის ქვეშ, ან იყო უსაფრთხოდ, მაგრამ გრძნობდე, რომ გეშინია და ღალატობ ყველაზე ძვირფასს. რეჟიმს სრულიადაც არ აწუხებდა ამ ადამიანების სიძულვლი და მშვენივრად განაგრძობდა არსებობას, მაშინ, როცა ისინი რეალურად იტანჯებოდნენ საჯარო ქმედებებისა და შინაგანი ღირებულებების შეუსაბამობისაგან; რეჟიმი პიროვნებას აიძულებდა მისი შეხედულებების საწინააღმდეგოდ მოქცევას და ამით ანადგურებდა პიროვნების მთლიანობასა და ადამიანების საკუთარი თავის პატივისცემას. ხაზგასმით აღვნიშნავ, რომ საკუთარი თავის პატივისცემა და პიროვნების მთლიანობა ერთადერთი ფსიქოლოგიური დასაყრდენია, რომელსაც შეუძლია ჩენი დახმარება და იმ სამყაროში ცხოვრების ძალის მოცემა, რომელიც მუდმივად განადგურებით გვემუქრება.
ხშირად, სისტემის მოწინააღმდეგე ოჯახის წიაღშიც ვერ პოულობდა შვებას. მთლიანად ანტიფაშისტებისაგან შემდგარი ოჯახები ძალიან იშვიათი იყო. პროპაგანდა განსაკუთრებით ზემოქმედებდა ბავშვებზე – სკოლაში, ჰიტლერულ ახალგაზრდულ ორგანიზაციებში. მათ შთააგონებდნენ ეთვალთვალათ მშობლებისათვის და შეეტყობინებინათ ხელისუფლებისათვის ნებისმიერი დარღვევის შესახებ. მცირედნი ემორჩილებოდნენ რეჟიმს, მაგრამ ანტიფაშისტების ბავშვები იმყოფებოდნენ რთულ კონფლიქტში მშობლების სიყვარულსა და იმ სახელმწიფოსადმი მოვალეობას შორის, რომელიც ასწავლიდა, რომ მოღალატის გაცემა ყველა ადამიანის ვალია. ამგვარი კონფლიქტები ტანჯავდნენ ბავშვს და იგი გრძნობდა სიძულვილს ყველასადმი, ვინც ასეთ ფსიქოლოგიურ ჩიხში მოაქცია.

ადრე თუ გვიან, მშობლების პოლიტიკური შეხედულებები და ხშირად თვითონ მშობლები, ბავშვის გაბოროტებას იწვევდნენ, რადგან სწორედ დედ-მამა უქმნიდნენ მას ყველა ამ პრობლემას. თავის მხრივ, მშობლებიც კარგად ხედავდნენ ბავშვზე განხორციელებულ ზეწოლას და ცდილობდნენ დაემალათ მისგან თავიანთი ნამდვილი შეხედულებები. იმიტომ კი არა, რომ შვილის მხრიდან ღალატის ეშინოდათ, არამედ არ სურდათ გაერთულებინათ ბავშვის ცხოვრება. ამიტომაც საკუთარ სახლში, ოჯახურ წრეშიც კი შეუძლებელი იყო ფარისევლობისაგან განთავისუფლება: ფარისევლობა აუცილებელი იყო ოთხ კედელს შუაც და ყველაზე თბილ ოჯახურ ურთიერთობებშიც.
მხოლოდ იდეური ნაცისტები ეთანხმებოდნენ ერთმანეთს ყველაფერში და ეს კიდევ უფრო მჭიდროდ კრავდა რეჟიმის მომხრეების ოჯახებს. რეჟიმის მოწინააღმდეგეები კი პირიქით – იძულებულნი იყვნენ არა მარტო სისტემის წინააღმდეგ, არამედ უფრო ხშირად ერთმანეთთანაც ებრძოლად პრინციპული საკითხების თუ არა, ყოფითი წვრილმანების გამო. ყოველთვის მწვავედ იდგა ერთი პრობლემა: როგორ უნდა გაეწიოს წინააღმდეგობა რეჟიმს ისე, რომ საფრთხის ქვეშ არ დადგეს ოჯახი, აგრეთვე მტანჯველი იყო კითხვა: აქვს კი უფლება ადამიანს რისკის ქვეშ დააყენოს მეუღლისა და ბავშვის თავისუფლება, კეთილდღეობა და თვით სიცოცხლეც კი, საკუთარი პოლიტიკური და ზნეობრივი შეხედულებების გამო?
მსგავსი პოლიტიკური უთანხმოება ადრე თუ გვიან ოჯახის წიაღში წამოატივტივებდა და ამწვავებდა წინანდელ ოჯახურ კონფლიქტებს, რომელთაც თავისთავად პოლიტიკასთან საერთო არაფერი ჰქონდათ: ყოფითი უთანხმოებები მეუღლეებს, მშობლებსა და შვილებს, დებსა და ძმებს შორის. მოვიყვან ერთ მაგალითს.
ერთი მაღალჩინოსანი სამთავრობო მოხელის ცოლი შეურიგებელ ანტიფაშისტურ პოზიციებზე იდგა. ქმარი არ იყო ცუდი ადამიანი და შინაგანად არ იღებდა ბევრ ისეთ რამეს, რის მიმართაც გარეგნულად ლოიალური იყო. მატერიალურად უზრუნველყოფილ ცოლს შეეძლო არ ემუშავა და არც მუშაობდა, ამიტომაც საშუალება ჰქონდა თავი აერიდებინა მისთვის უსიამოვნო ჰიტლერული მისალმებისა და მრავალი სხვა და სხვა ოფიციალური და პარტიული (არ ერთმანეთისაგან არ განსხვავდებოდნენ) მოვალეობებისათვის, რომელთა შესრულებაც, სისტემის მოთხოვნათა მიხედვით, მის ქმარს უწევდა.
ცხადია ოჯახში არავის უნდოდა, რომ ოჯახის თავს სამსახური დაეკარგა და ამით ახლობლები უკიდურეს სიღარიბეში ჩაეგდო. სახელმწიფო რომ მიმხვდარიყო, რას ფიქრობდა სინამდვილეში მაღალჩინოსანი მოხელე მთელი ამ წლების განმავლობაში, ოჯახი საჯარო ოსტრაკიზმის წინაშე აღმოჩნდებოდა, ხოლო მისი ზოგიერთი წევრის მიმართ კი ღია დევნა განხორციელდებოდა. ცოლი სრულად იყენებდა იმ პრივილეგიებს, რომელთაც მას და ოჯახის სხვა წევრებს აძლევდა ქმრის ნაცისტებთან გარეგნული თანამშრომლობა (მათ შორის იმ შესაძლებლობასაც, რომ გარეთ არ გამოსულიყო, ნაცისტური მისალმება არ აღესრულებინა და არ შესულიყო კონფლიქტში საკუთარ ღირებულებებთან). მაგრამ ამასთან ერთად ცოლი მძაფრად აკრიტიკებდა ქმარს საკუთარი შეხედულებების ღალატისათვის. კონფლიქტს ამწვავებდა ძველი უთანხმოება მეუღლეებს შორის, რომელთაც უკვე კარგა ხნის მანძილზე თითქმის არავითარი ურთიერთობა აღარ ჰქონდათ.
წყენა ცოლის მიმართ, რომელიც ყოველთვის აკრიტიკებდა და მის შერცხვენას ცდილობდა, ოჯახის თავს ნელ-ნელა მეუღლის ანტიფაშისტური შეხედულებების მიმართაც აუცხოვებდა. შიში, რომ ეს შეხედულებები ცნობილი გახდებოდა და საფრთხეს შეუქმნიდა ყველას, კიდევ მეტ სტიმულს აძლევდა ცოლის მიმართ გაღიზიანებას, რომლის მსოფლმხედველობა და ქცევა იზოლაციაში აქცევდა ოჯახს და ართულებდა ქმრის ურთიერთობას თანამშრომლებთან. სოციალური სტატუსის შესანარჩუნებლად ქმარი გარეგნულად ემხრობოდა ოფიციალურ პოლიტიკას, ამისათვის მას ოჯახში პატივს არ სცემდნენ, სამაგიეროდ, მის მხარდაჭერას სისტემისადმი მხურვალედ ესალმებოდნენ თანამშრომლები და საზოგადოების წევრები; ამიტომ, ჩვენს გმირს ნელ-ნელა უქრებოდა რეჟიმის მიმართ კრიტიკული შეხედულებები, რომლებიც ძალიან ართულებდნენ მის სამსახურებრივ და ოჯახურ ცხოვრებას. შედეგად, მართალია ძნელად, მაგრამ ჩვენი გმირი მაინც შეურიგდა რეჟიმს. ამით, ბოლოს და ბოლოს, მან გამოავლინა ერთგულება საკუთარი ღირებულებებისადმი, ისევე, როგორც ცოლი ავლენდა ამას თავისი ღირებულებებისადმი. ქმარმა ფაქტიურად გააკეთა ის, რასაც ამდენი ხნის განმავლობაში მისგან ითხოვდა ცოლი. ახლა, უკვე აღარ გრძნობდა თავს უღირსად საკუთარი ცოლის წინაშე, რომელიც მთელი ეს პერიოდი თავისი შეხედულებების მიხედვით ცხოვრობდა; უფრო მეტიც, ქმარს შეეძლო გარკვეული მორალური უპირატესობაც ეგრძნო, როგორც წინათ ამ უპირატესობას გრძნობდა ცოლი მის მიმართ, რადგან უარყოფდა რა, ქმრის პოლიტიკურ შეხედულებებს, ცოლი მაინც სარგებლობდა იმ პრივილეგიებით, რომლებსაც ეს შეხედულებები იძლეოდნენ.
კონფლიქტმა გაყოფა ბავშვებშიც შეიტანა. ვაჟებმა უკვე დიდი ხანია გაიზიარეს ნაციზმი, ამიტომაც მამა, რომელიც რეჟიმისადმი თავისი მხარდაჭერის გამო ცოლს და ქალიშვილს ეზიზღებოდათ, ოჯახის მამაკაცების სრული მხარდაჭერით სარგებლობდა, ის უკვე მარტო აღარ იყო. ვაჟები მხარს არ უჭერდნენ დედის შეხედულებებს, მაგრამ არც დიდ მნიშვნელობას ანიჭებდნენ მათ, რადგან დედას ჩამორჩენილ, გაუნათლებელ და ძველმოდურ პიროვნებად თვლიდნენ. ქალიშვილი მთლიანდ დედის მხარეს დადგა და როგორც მოგვიანებით თვითონვე გააცნობიერა, არა იმდენად მამასთან უთანხმოების გამო, რამდენადაც ძმებთან ქიშპობის მიზეზით. გარდა ამისა, დედის ღირებულებები მას მიმზიდველად ეჩვენებოდნენ, ხოლო დედის მტკიცე დგომას საკუთარ პოზიციებზე არ შეიძლება გოგონაზე შთაბეჭდილება არ მოეხდინა.
ასაკის მომატებასთან ერთად ქალიშვილი მიხვდა, რომ მშობლების პოლიტიკური ქიშპობის ნამდვილი მიზეზი მათი ძველი ოჯახური უთანხმოება იყო. ახლობელ ადამიანთა შორის კონფლიქტს ქალიშვილი ძალიან მტკივნეულად განიცდიდა, მას ოჯახში მშვიდობა სურდა. გოგონაში იზრდებოდა გაბოროტება პოლიტიკის მიმართ, ხოლო პოლიტიკური შეხედულებები მას წარმოუდგებოდა როგორც უბრალო იარაღი ერთი ადამიანისა მეორეს წინააღმდეგ. პოლიტიკამ წაართვა მას ოჯახური ცხოვრება, რომელიც ჰაერივით სჭირდებოდა. პოლიტიკაში გოგონას ყველაფერი ერთნაირად საზიზღრად ეჩვენებოდა, ამიტომაც აგრეთვე კარგავდა თავის ანტიფაშისტურ – პროდემოკრატიულ შეხედულებებს.
ქალიშვილს მხოლოდ ერთი სურვილი ჰქონდა: რომ ოჯახი ისევ შეკრული ყოფილიყო და მშობლებს მეგობრულად ეცხოვრათ. ბავშვობაში ის მიხვდა, რომ დედის შეხედულებებს არ შეეძლოთ ოჯახის გაერთიანება, მათ გამო მამა იძულებული გახდებოდა სამსახური დაეკარგა, ხოლო თვითონ და ძმები კი უნივერსიტეტში ვერ ისწავლიდნენ. გოგონა ჯერ კიდევ აღტაცებული იყო დედის მტკიცე პოზიციებით, მაგრამ ამასთან ერთად მას სძულდა საკუთარი მშობელი, რომელმაც გაანადგურა ოჯახის ერთიანობა. ეს გარემოება ქალიშვილში მწვავე შინაგან კონფლიქტს იწვევდა, რომლის საწყისსაც წარმოადგენდა უთანხმოება მშობლებს შორის.
გოგონა იზრდებოდა და აგრეთვე იზრდებოდა სიტუაციის საღად შეფასებისა მისი უნარი. მან დაინახა, რომ დედამ, საკუთარი შეხედულებებისადმი ერთგულების გამო, ყოველგვარი კავშირი გაწყვიტა სამყაროსთან და საკუთარ ოჯახშიც კი სრულიად მარტო დარჩა. გოგონა გრძნობდა, რომ მისთვის სულ უფრო რთული ხდებოდა თანატოლებთან იდეოლოგიური განსხვავება და ბოლოს და ბოლოს ნაციზმი აღიარა. დედის შეხედულებების სრული უარყოფით ქალიშვილი განთავისუფლდა შინაგანი კონფლიქტისაგან, რომელიც მდგომარეობდა ერთის მხრივ დედის მამაცობით აღტაცებასა და მეორეს მხრივ მის მიმართ წყენაში ოჯახში განხეთქილების შეტანის გამო. ამ გარდატეხამ იგი აგრეთვე გაანთავისუფლა საკუთარ ღირებულებებსა და საზოგადოების მოთხოვნებს შორის კონფლიქტისაგან. გოგონამ პირველად იგრძნო ღრმა სულიერი სიმშვიდე, თუმცა ცხოვრებით ტკბობის თავის ახალ უნარს მიაწერდა არა ძველი შინაგანი კონფლიქტის გადაჭრას, არამედ იმ პოზიტიურ მსოფლაღქმას, რომელიც მას ნაციზმმა მისცა. ეს კი გოგონასათვის ნაციზმის ჭეშმარიტების დამადასტურებელ კიდევ ერთ არგუმენტს წარმოადგენდა.
როგორც ვხედავთ, ყველაზე პრიმიტიულ, გარეგნულ დონეზე ტოტალიტარიზმის მიმზიდველობა იმაში მდგომარეობს, რომ მისი გაზიარებით მიიღწევა ჰარმონია ახლობლებთან და ზოგადად საზოგადოებასთან ურთიერთობაში, ადამიანი აღარ არის მარგინალი. უფრო ღრმა, ან გნებავთ ამაღლებულ დონეზე ტოტალიტარიზმი იმითაა მიმზიდველი, რომ აღადგენს ადამიანის შინაგან მთლიანობას, რომელიც საფრთხის ქვეშ დგება, როდესაც პიროვნება საკუთარი გრძნობების საწინააღმდეგოდ იქცევა. არსებულ რეჟიმსა და საკუთარ შეხედულებებს შორის წინააღმდეგობის გადაჭრის მოთხოვნილება ზოგიერთ ადამიანში იმდენად ძლიერი იყო, რომ ისინი თავს იკლავდნენ. სხვები გესტაპოს კლანჭებში ხვდებოდნენ, თითქოსდა შემთხვევითი შეცდომის გამო, რომელიც ქვეცნობიერად განპირობებული იყო მათი სურვილით საკონცენტრაციო ბანაკში მოხვედრის ფასადაც კი არანაირად არ შეესრულებინათ რეჟიმის მოთხოვნები. ძველი ანტიფაშისტების დიდმა უმრავლესობამ ფარ-ხმალი დაყარა და რეჟიმის მხარეს დადგა. ისინი ნაცისტურ პარტიაში არ გაწევრიანდნენ და მის ღირებულებებს არ იზიარებდნენ, მაგრამ დაიწყეს რეჟიმის საქმიანობაში დადებითი მხარეების დანახვა, თუმცა ინარჩუნებდნენ კრიტიკულ დამოკიდებულებას სისტემის ზოგიერთი ასპექტის მიმართ.
ფაშისტური მისალმება, სისტემის ნაკლებად მნიშვნელოვანი დეტალი იყო, რომელიც ადამიანებზე დიდ გავლენას ახდენდა. ის ეხებოდა მხოლოდ გარეგნულ ქცევას, ისევე, როგორც კედელზე დახატული ჰიტლერის, ან სხვა გარემოებებში – სტალინის კარიკატურა. მისალმება თავის საშინელ მნიშვნელობას იძენდა მხოლოდ იმიტომ, რომ ნონკონფორმისტის შეგნებული ცხოვრების ყოველ დღეს და ყოველ წამს წარმოაჩენდა მის უუნარობას ეცხოვრა თავისი შეხედულებების მიხედვით. ამგვარი მექანიზმების ფსიქოლოგიური პრიმიტივიზმისა და უხეშობის მიუხედავად, ვერავინ უარყოფს მათ ეფექტურობას.
არსებობდნენ უფრო “დახვეწილი” გარემოებებიც. ამგვარი ძლიერი გარეგანი კონტროლი ადამიანში ბავშვურ შეხედულებებს და გრძნობებს აღვიძებდა. სხვა ადამიანებს, მაგალითად მშობლებს, მხოლოდ ბავშვობაში აქვთ ძალა, რომ ჩაგვაგდონ უიმედო კონფლიქტებში, როდესაც ჩვენი სურვილები მათ სურვილებს არ ეთანხმება. დასაწყისში, ისევე, როგორც ნონკონფორმისტი, ბავშვიც ეწინააღმდეგება მაკონტროლებელ ძალას. მაგრამ ეს ძალა არამარტო ძლიერია, არამედ მიმზიდველიც და რაც უფრო წარმატებულია ბავშვზე ბატონობა, მით უფრო მიმზიდველია იგი მისთვის და საბოლოოდ ბავშვი მას ითავისებს, როგორც სუპერ ეგოს.
საინტერესოა გავიხსენოთ ბავშვების აღზრდის სისტემა, რომელიც ქვეყანაში ჰიტლერის ხელისუფლებაში მოსვლამდე არსებობდა. ამ სისტემაში ბავშვი ყველგან მყოფობს, მაგრამ მას არავინ არასოდეს უსმენს. ამგვარად, ადვილად გასაგები ხდება ჰიტლერული რეჟიმის მიმზიდველობა გერმანელი ახალგაზრდობისათვის. თითქმის ყველა საზოგადოებაში ბავშვები განიცდიან უფროსების იძულებით ზემოქმედებას. ტოტალიტარული სისტემა “ანთავისუფლებს” ახალგაზრდებს: მოუწოდებს გააკეთონ ხმამაღალი განცხადებები, თვალყური ადევნონ მშობლებს და შეატყობინონ შესაბამის ორგანოებს, თუ კი მშობლები არ ემორჩილებიან სისტემის კანონებს.

არ დაგვავიწყდეს, რომ ჩვეულებრივ ტოტალიტარული სისტემები ჩნდებიან მკაცრად იერარქიულ – ფეოდალურ ან პატერნალისტურ საზოგადოებებში. სახელმწიფოს მეთაური, აღმასრულებელი ხელისუფლების ორგანოები (მაგ. პოლიცია), არმია, პედაგოგები წარმოადგენდენ მშობლის ხატის, უფრო ზუსტად კი სუპერ ეგოს სუროგატს. ხელისუფლების წარმომადგენლები იყვნენ სუპერ ეგოს სუროგატები, ფსიქოლოგიურად ხდებოდა მათი გაიგივება მშობლებთან, ამიტომ მათი განკარგულებები აღიქმებოდნენ, როგორც ბავშვობაში გათავისებული მშობლების ბრძანებები.
თვით საკონცენტრაციო ბანაკშიც კი, ხშირად პოლიციის ძალაუფლებისა და სამართლიანობის რწმენა იმდენად დიდი იყო, რომ ტყვეებს არ სურდათ ეღიარებინათ მათი სასჯელის უკანონობა. ისინი თავის თავს აიძულებდნენ ეპოვნათ რაიმე საკუთარი დანაშაული. სუპერ ეგოსაგან მზრუნველობის შინაგანი სურვილი იმდენადაა დიდი და ძლიერი, რამდენადაც სუსტია ეგო. ტოტალიტარულ სისტემაში სუპერ ეგოს ყველაზე ძლიერ სუროგატებად ბელადები და მათი წარმომადგენლები გვევლინებიან, ფაქტიურად მთავარ სუროგატს თვითონ სისტემა წარმოადგენს, ამიტომ ჰარმონიის მიღწევა მხოლოდ საკუთარი თავის სისტემასთან სრული გაიგივებით შეიძლება. გარეგანი ბრძანებისადმი დამორჩილებისას ადამიანი თავისუფლდება დანაშაულის გრძნობისაგან, ამიტომაც თავს უსაფრთხოდ გრძნობს.
ძალიან მტკივნეულია გამუდმებით შინაგანად გრძნობდე და მალავდე სუპერ ეგოს იმ საზოგადოების კრიტიკით, რომელშიც ცხოვრება გიწევს. ზოგადად ეს მხოლოდ მაშინაა შესაძლებელი, როდესაც ადამიანისთვის მისაწვდომია სუპერ ეგოს სხვა, ალტერნატიული ხატები. ამერიკელებისათვის რთულია ჩვენი პრობლემების გაგება: ისინი იზრდებიან თავისუფალ საზოგადოებაში, სადაც გარშემო სუპერ ეგოს მრავალი ხატია, რომელთაგან შეიძლება არჩევანის გაკეთება. მაგალითად, არსებობენ პურიტანელი და თავისუფალი ნების მომხრე, მამაკაცი სმოკინგში და კოვბოი, აგრეთვე სხვა მრავალი. ჰიტლერულ გერმანიაში კი სუპერ ეგოს ყველა ხატი ერთზე დაიყვანებოდა და ძალიან რთული იყო ღრმად პირადული ხატის ფორმირება ან შენარჩუნება და ამით საზოგადოებასთან დაპირისპირება.
ტოტალიტარულ სახელმწიფოებში რეჟიმის მოწინააღმდეგეები მუდმივ შიშში ცხოვრობენ: ეშინიათ რაიმე შეცდომის დაშვების, რომლის გამოც ცნობილი გახდება მათი ნამდვილი შეხედულებები და საფრთხის ქვეშ დადგება მათი და ოჯახის წევრების სიცოცხლე. რეჟიმის მოწინააღმდეგეებს უწევთ იყვნენ შეუმცდარი მსახიობები. ამისათვის კი საჭიროა მთლიანად შეიგრძნო როლი და სრულად გაიგივდე მასთან. მხოლოდ ტოტალიტარული სახელმწიფოს მორჩილ ქვეშევრდომად გადაქცევის შემდეგ შეუძლია ადამიანს მშვიდად იყოს, რომ მასზე ეჭვს არ მიიტანენ რეჟიმის რომელიმე განკარგულების შეუსრულებლობაში.
ტოტალიტარიზმის მიმზიდველობა მდგომარეობს იმაში, რომ იგი პირდება ადამიანს სამყაროსთან ყველაზე მწვავე კონფლიქტების გადაჭრას, სამყაროსთან ჰარმონიისა და უსაფრთხოების გრძნობის მინიჭებას. რეჟიმის მოწინააღმდეგეთა საუბედუროდ ეს ჰარმონია და მშვიდობა მიიღწევა მხოლოდ პიროვნული დამოუკიდებლობის, საკუთარი თავის პატივისცემისა და ადამიანური ღირსების დაკარგვით. ტოტალიტარულ სახელმწიფოებში გამეფებული სიმშვიდის ფასი არის სულის დაღუპვა.

არ არსებობს პიროვნება, რომელიც გაერევა მასაში, იქ საკუთარ “მეს” შეინარჩუნებს და არ გახდება ბრბოს ერთფეროვანი ნაწილი.”


ეს ფრაზა ერთ-ერთ ფორუმზე ამოვიკითხე. ცოტა ხნის წინ მასის ფსიქოლოგიაზე ვეძებდი მასალებს და წავაწყდი. სულ მაინტერესებდა ფსიქოლოგია(კონკრეტულად კი, მასის ფსიქოლოგია). ეს ალბათ ბავშვობიდან გამოყოლილი ინტერესია, რომელიც ლეონიძის “ნატვრის ხის” სწავლის შემდეგ დამრჩა. რატომღაც არ დავკმაყოფილდი ბრბოს ფსიქოლოგიის იმდროინდელი განმარტებით და “ნატვრის ხის” გარჩევით. დაუკმაყოფილებლობის გრძნობა ახლაც მაქვს. რაც იმ დროს ქართულის გაკვეთილზე “დამაკლდა” ახლა ვინაზღაურებ . (გამოცდილებაც ბევრს ნიშნავს(თურმე )


შესავალი რომ არ განმიგრძელდეს, გადავალ პირდაპირ საქმეზე.


2007 წლის 2 ნოემბერი იყო. ჩვეულებრივად დილის 10:20 წუთზე მივედი უნივერსიტეში, მედიამენეჯმენტის ლექცია მქონდა. ამასთანავე, ვიცოდი, რომ იმ დღეს პარლამენტთან ოპოზიციის აქცია იყო დანიშნული 2 საათზე. აქციების მიმართ ყოველთვის სკეპტიკური დამოკიდებულება მქონდა და სერიოზულად არც ეს აქცია აღვიქვი. დაცინვით და ირონიულადაც კი ვუყურებდი ამ ფაქტს.


მეექვსე კორპუსის წინ ვიდექი რამდენიმე მეგობართან ერთად. ორი-სამი სტუდენტი გამოვარდა შენობიდან და სწრაფად მოგვაძახეს: “აქციაზე არ მდიხართ?”-რა თქმა უნდა ირონიული მზერა გავაყოლე შესაბამისი კომენტარებით.


2 წუთიც არ გასულა, რომ სტუდენტების ჯგუფი უცებ მოაწყდა თსუ-ს პირველ კორპუსს ყვირილით, ტრანსფარანტებით და ა.შ. საშინელი ხმაური იყო. რამდენმე წამში რა მომივიდა არ ვიცი, შინაგანად ავენთე, ავღელდი და სწრაფად შევერიე მათ ჯგუფს. ამის შემდეგ ჩემს თავს არ ვგავდი. ამოვვარდი ისევ მეექვსე კორპუსში, სხვებს უკვე მე ვუყვიროდი წამოდით-მეთქი. ზოგიერთები ავიყოლიე. მენეჯმენტი ვიღას ახსოვდა.


წინა რიგში ჩავდეგით. გირგვლიანის დიდი პლაკატი ეკავათ სტუდენტებს, ხელი ჩვენც მოვკიდეთ და ყვირილ-ყვირილით წავედით რუსთაველისკენ.


წინ ჯაბა ჯიშკარიანი მიგვიძღვოდა, რა თქმა უნდა მეგაფონით ყვიროდა და ჩვენც ვიმეორებდით.


ფილარმონიასთან სწრაფად შეევვარდი საკანცელარიო მაღაზიაში. დიდი თეთრი ქაღალდი დამარკერი ვიყიდე და იქვე დავიწყე პლაკატის გაკეთება. ბევრი არ მიფიქრია. ჩვენი ჯგუფის სახელით ლოზუნგიც დავწერე: “ჟურნალისტებს არ გვეშინია”. პირველ ჯერზე შემეშალა და მეორე ცდაზე გამომივიდა. რა თქმა უნდა გამყიდველები მამხნევებდნენ “თქვენი იმედი გვაქვსო”. (მეც სამყაროს მხსნელი მეგონა თავი


მეტრო რუსთაველთან დავეწიეთ მომიტინგეებს(თან კურსელი გოგოც მახლდა). იქ უკვე საკუთარი პლაკატით გავიჩითე. ცოტა ხანი გავჩერდით და დრო რომ მოვიდა, დავიძარით პარლამენტისკენ. რა თქმა უნდა ჯიშკარიანის ფრაზების ყვირილით. გზაზე თვალცრემლიანი ხალხი გვეხვეოდა, გვკოცნიდა, გვლოცავდა-თქვენი იმედი გვაქვსო(ისევ….).

როგორც იქნა შევუერთდით მომიტინგეებს. ჩემი პლაკატი ზემოთ ავწიე და სამახსოვრო სურათებიც გადავიღეთ.

როგორც კი ჩვენი ნაკადი ხალხს შეერია და წყნარ გარემოში აღმოვჩნდი, საგიჟეთიც დამთავრდა და რეალობის შეგრძნებაც დამიბრუნდა. საკუთარ თავს შევეკითხე:

“რა მინდა დღეს აქციაზე?”

მოტივი პირველი: ვაპროტესტებს გირგვლიანის და რობაქიძის მკვლელობას.

მოტივი მეორე: ვიცავ სიტყვის თავისუფლებას.

მოტივი მესამე: არ მეშინია(?)

მოტივი მეოთხე: არ ვიცი….(მგონი ყველაზე რეალური პასუხი ეს იყო)

აქციის დაწყებიდან ნახევარ საათში ვიღაცამ ტრიბუნიდან დაიყვირა: “მიშა წადი, წადი!”

ხალხმა ბანი მისცა

მივხვდი, რომ ჩემი ადგილი იქ არ იყო. ჩემი მეგობრებიც მიხვდენენ ამას და სასწრაფოდ გადავწყვიტეთ აქციიდან წამოსვლა. გზაზე ერთმანეთს ვანუგეშებდით, რომ ჩვენ მხოლოდ პროტეესტი გამოვხატეთ, რომ არ გვეშინია, რომ სხვებზე მეტად შეგნებულები ვართ და რომ პარლამენტის წინ ბრბო დგას. ჩვენ კი, ბრბოს ნაწილი არ ვართ , რადგან არ ვყვირით “მიშა წადი!”.

ასე დამშვიდებულები წავედით სახლებში.

თურმე სად ხარ…..

ბრბოს ნაწილი კი არ ვიყავით, ბრბოს წინ მივუძღოდით აღგზნებულები, აჟიტირებულები, ხმის ჩახლეჩამდე ვყვიროდით…

“აფექტის” საათ ნახევარი სწრაფად გავიდა. იმ მომენტში ვინმეს რომ ეთქვა პარლამენტში შევიჭრათო , ალბათ ამაზეც წავიდოდით. მერე რა, რომ აქციის სულისკვეთებას მანამდე არ ვიზიარებდი. იმ მომენტში ზომბირებული ბრბოს ნაწილი ვყავი. (რთულია ამის აღიარება, მაგრამ სიმართლეა რა…)

ისევ გადმოვაკოპირებ ციტატას ფორუმიდან:

“ხალხის ბრბოდ რომ აქციო, აუცილებელია ლიდერი და სულერთია ვინ, თუკი ის მასების ბრბოდ გადაქცევის ხერხებს ფლობს. მოკლედ, ნებისმიერ შემთხვევაში, არ არსებობს პიროვნება, რომელიც გაერევა მასაში და იქ პიროვნულ მომენტებს შეინარჩუნებს და არ გახდება ბრბოს ერთფეროვანი ნაწილი. თუკი ლიდერი იმეორებს თითქმის აბსურდულ ფრაზებს, რომლებსაც რაღაც მომენტში აზრიც არ აქვს, ანუ ლოგიკის ნაცვლად აქცენტი არის ლოზუნგზე და ლოზუნგის გამეორებაზე. ე.წ. სკანდირება(დამარცვლა) არის მასიური ჰიპნოზის ერთ-ერთი აუცილებელი ელემენტი, ლოზუნგს + სკანდირება + ერთგვაროვანი ფრაზების გამეორება ლიდერის მიერ და ხელების მოძრაობა, ასევე ერთგვაროვანი და რიტმული, ანუ ასეთი ერთგვაროვანი რიტმიკის დაცვა იწვევს მარტივ რამეს, ბრბო უკვე ბრბოა და ჰიპნოზიც ამ ერთგვაროვანი რიტმიკით ხელში გაქვს(ლოზუნგი(ლიდერისგან პერიოდულად, ან ლიდერებისგან გამეორებული), სკანდირება, ხელების მოძრაობა) აი ეს რიტმიკა ბრბოზე საბოლოოდ აძლევს ლიდერს გამარჯვებას და აი ეგეთ ხალხს პარლამენტში შეიყვან კი არა, თუ მოგინდება მტკვარში გადაახტუნებ. აი ეს სამი ძირითადი ელემენტი სამივე იყო 2003-ში, ანუ ერთფეროვანი რიტმიკა. აი ეგაა ჰიპნოზის ფუძე.”

ალბათ გიჩნდება მარტივი კითხვა: “რა უნდა ქნას ადამიანმა ბრბოდ რომ არ გადაიქცეს?”

პასუხიც მარტივია: “ტვინით საღ ან გამოცდილ ადამიანებს ყოფნით იმდენი ჭკუა, რომ არსად და არასდროს გახდნენ ბრბოს ნაწილი. “

იმედია, ეს მეორედ არ განმეორდება.

არც უნდა გამეორდეს….

.

დანტე

საინტერესო იყო...

თუ რამე გაქვთ კიდე, დადეთ.... მგონი ჩვენი საზოგადოებისათვის საკმაოდ დამახასიათებელია...

გამომდის

ჩაბარებასაც ვაპირებდი მარა აბა მათემატიკის ტვინი არ მომცა ღმერთმა ;;)

ეგეც არაუშავს რომარაუშავდეს ;;)

3 კურსზე დამატებითი ლექცია გვქონდა ფსიქოლოგიის..
ჩემი ჯგუფიდან მარტო მე ვრჩებოდი...
ძალიან საინტერესოა..
ყველაფერი საინტერესოა..
და დაქალი სწავლობს ფსიქოლოგიურზე და რაღაცეებს გვიტარებს ხოლმე..

ფსიქოლოგთა აზრით, ყველაზე ხშირად კამათობენ ახალშეუღლებულები და წყვილები, რომლებიც ბავშვს ელოდებიან. პირველნი ამგვარად უახლოვდებიან და შეიცნობენ ერთმანეთს, ხოლო მეორე შემთხვევაში ყველაფერი ჰორმონების ბრალია. თქვენ არც ახალდაქორწინებულები ხართ და, როგორც ჩანს, არც ბავშვს ელოდებით. მაშ, რა გაიძულებთ ქმართან მუდმივად საომარ მდგომარეობაში ყოფნას?



დაივიწყეთ და აკრძალეთ წყენა!
ალბათ, გარეთ ყველას უღიმით - კოლეგებს, ხელძღვანელობას, ხართ გაწონასწორებული და ყურადღებიანი, მთელი დღის განმავლობაში დაგროვილ უარყოფით ემოციებს კი საღამოს სახლში, ახლობლებთან აფრქვევთ. რა თქმა უნდა, საბაბს იოლად იპოვით - ხან დაგროვილი გასარეცხი ჭურჭელი გაგაღიზიანებთ, ხან ის, რომ პური არავის მოუტანია, ბავშვმა სკოლაში იჩხუბა ან ცუდი ნიშანი მიიღო, ძაღლმა სახლში კვლავ რაღაც გააფუჭა. ყველაფერში კი, რა თქმა უნდა, ქმარია დამნაშავე. მაგრამ თუ შინ სხვაგვარი განწყობით დაბრუნდებით, ალბათ უწესრიგობას თუ შინაურთა გამაღიზიანებელ ქცევას უფრო მშვიდად და იუმორით შეხედავთ. ნუ წამოიყოლებთ სახლში სამსახურებრივ პრობლემებს, ნურც თავად დაიმძიმებთ გულს და ნურც შინაურებს გაუფუჭებთ განწყობას - ისინი ხომ თქვენთვის ყველაზე ახლობელი და საყვარელი ადამიანები არიან. ისწავლეთ ყურადღების გადატანა. ამაში დაგეხმარებათ მარტივი ხერხი - ტანსაცმლის გამოცვლა, რომელიც რიტუალად უნდა აქციოთ: გაიხადეთ ტანსაცმელი, რომელიც ოფისში გაცვიათ, და მასთან ერთად მოიცილეთ მთელი უარყოფითი ენერგია, წყენა, გაღიზიანება, რომელიც სამსახურებრივი პრობლემებით არის გამოწვეული. თუ მძიმე დღე გქონდათ, უმჯობესი იქნება, თუ შინ შესვლისთანავე ეტყვით მეუღლეს: "დღეს ძალიან დავიღალე, მომეცით თუნდაც ნახევარი საათი, რომ დავისვენო და გონს მოვიდე". რა თქმა უნდა, ის გაგიგებთ, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც დაინახავს, რომ ხანმოკლე დასვენების შემდეგ მშვიდად და სიამოვნებით გაესაუბრებით მას.



არავითარი გაურკვევლობა!
იქნებ მიჩვეული ხართ, ყველაფერი უკანასკნელ წვეთამდე მოითმინოთ, მიგაჩნიათ, რომ საყვარელი ადამიანი თვითონვე უნდა მიხვდეს, მისი საქციელით ნასიამოვნები ხართ თუ არა, სამაგიეროდ, როცა ნებისყოფა გიმტყუნებთ, წარმოუდგენელ სკანდალს აწყობთ... გარწმუნებთ: ამგვარ ტაქტიკას არავითარი გამართლება არ გააჩნია. ჯერ ერთი, უკანასკნელ წვეთად, ჩვეულებრივ, იქცევა ხოლმე სულელური წვრილმანი, რომელიც სინამდვილეში დავადაც არ ღირს. მეორე - მოთმინებაგამოლეული ადამიანი გამბრაზებელს უხსენებს ყველა ცოდვას, თანაც არა მარტო ძველსა თუ ახალს, არამედ მომავალსაც (!). და აი, მცირე გაუგებრობა, რომელიც ჯერ კიდევ ნახევარი საათის წინ შეიძლებოდა მშვიდად გარკვეულიყო, შესაძლოა განქორწინების მიზეზად იქცეს. ნუ დაიგროვებთ წყენას. უმჯობესია, მაშინვე გამოხატოთ. როცა ყველაფერს გაარკვევთ, გაუგებთ და აპატიებთ ერთმანეთს, შეთანხმდით, რომ სამუდამოდ დაივიწყებთ ამ სამწუხარო ინციდენტს.



გადადგით შემხვედრი ნაბიჯი
დარწმუნებული ხართ: საკმარისია, ერთხელ დათმოთ, რომ მეუღლე ანგარიშს აღარასოდეს გაგიწევთ. თქვენც კლდესავით იცავთ საკუთარ ინტერესებს, ზოჯერ - თქვენთვისვე საზიანოდ. ჩვეულებრივ, ასე იქცევიან ადამიანები, რომელთაც პიროვნული საზღვრები ჯერ კიდევ არ გაუვლიათ, კომპრომისი დამცირება და საკუთარი თავის ღალატი ჰგონიათ. გაარკვიეთ, რომელი საკითხებია თქვენთვის განსაკუთრებით პრინციპული და რა შემთხვევაში შეგიძლიათ დათმოთ თქვენი პოზიცია. დაინახავთ, რამდენად იოლი გახდება ქმართან შეთანხმება.

და კიდევ: რაც უნდა მოხდეს, ეცადეთ, ნეგატიურმა განწყობილებამ არ დაგიმორჩილოთ. ნებისმიერი სიტუაციიდან შესაძლებელია გამოსავლის პოვნა, თუ მას მშვიდად და გონივრულად მოძებნით.

ცნობისათვის: ამერიკელმა მეცნიერებმა დაადგინეს, რომ რაც უფრო მეტი სიამოვნებით ასრულებს მამაკაცი საოჯახო საქმეებს, მით უფრო ბედნიერად გრძნობს თავს მისი მეუღლე. ფსიქოლოგებმა კიდევ ერთი საინტერესო კანონზომიერება აღმოაჩინეს: ასეთ მზრუნველ მამაკაცებს უფრო სრულფასოვანი და მდიდარი სექსუალური ცხოვრება აქვთ.

http://mkurnali.ge/index.php?option=com_co...6&Itemid=68

ხშირად კამათისა და წყენის თავიდან აცილება სულ ადვილი შესაძლებელია. საკმარისია გვახსოვდეს, რომ მამაკაცთან ქალის ენაზე საუბარი არ შეიძლება.
ქალისთვის თვითგამოხატვის მთავარი საშუალება მეტყველებაა. როცა მამაკაცს რამდენიმე საქმე აქვს მოსაგვარებელი, ის იტყვის: "საქმე მაქვს, მოგვიანებით შევხვდებით", ქალი კი თანამოსაუბრეს სათითაოდ ჩამოუთვლის ყველა საქმეს და მათ ყველა შესაძლო ვარიანტს განიხილავს.

რატომ აღიზიანებთ ეს მამაკაცებს?
საკითხის გადაჭრისადმი ქალურ მიდგომას, "ხმამაღლა ფიქრს", მამაკაცი აღიქვამს გაუთავებელ და დამღლელ ყბედობად, რომელიც ერთ ყურში უნდა შეუშვა და მეორიდან გამოუშვა.
იმისთვის, რომ პრობლემებზე აღარ იფიქრო, არსებობს ერთადერთი გზა - მათზე საუბარი. მაგრამ ნუ ეცდებით, თქვენი ტვირთი სხვას გადაულოცოთ. გაანდეთ თქვენი საფიქრალი მამაკაცს და დაიმახსოვრეთ: მისი დუმილი იმას არ ნიშნავს, რომ მისთვის "ყველაფერი სულერთია".
ტვინის მარცხენა და მარჯვენა ნახევარსფეროებს შორის ინფორმაციის ნაკადი ქალს უფრო მძლავრი აქვს. გარდა ამისა, მის ტვინში არის სპეციალური უბანი, რომელიც მეტყველებას განაგებს, ამიტომაც შეუძლია, რამდენიმე საკითხზე ერთდროულად ისაუბროს. მამაკაცის ტვინი ერთ ხაზს მიჰყვება და ინფორმაციას მხოლოდ ერთ თემაზე ამუშავებს, ქალს კი შეუძლია, დაიწყოს ერთი საგნით, შუა წინადადებაში გადახტეს მეორეზე და შემდეგ გაუფრთხილებლად დაუბრუნდეს პირველს, გზად კი სხვა თემასაც შეეხოს. ამას მამაკაცი მოთმინებიდან გამოჰყავს. ასე რომ, თუ გსურთ, მამაკაცმა მოგისმინოთ და გაგიგოთ, საუბრისას ერთი თემიდან მეორეზე ნუ გადახტებით. ისაუბრეთ მხოლოდ ერთ, თქვენთვის მნიშვნელოვან საკითხზე.
მამაკაცები თანამოსაუბრეს სიტყვას მხოლოდ მაშინ აწყვეტინებენ, როდესაც მის მიმართ აგრესიულად არიან განწყობილნი ან მასში მეტოქეს ხედავენ, ქალებისთვის კი საუბარში რეპლიკების ჩართვა თანამოსაუბრისადმი ყურადღების გამოხატვად ითვლება. მიუხედავად ამისა, ქალის მცდელობა, მამაკაცზე შთაბეჭდილების მოსახდენად საუბარი მრავალი მიმართულებით წარმართოს, წარუმატებლობისათვის არის განწირული. მამაკაცს არ შეუძლია, საუბრისას რამდენიმე თემატურ ხაზს მისდიოს და ყველა, ვინც ასე იქცევა, უვიცად მიაჩნია. შეიბრალეთ მამაკაცები! ისინი რიგრიგობით საუბრობენ, რადგან ლაპარაკი და მოსმენა ერთდროულად არ ძალუძთ. იყავით თავშეკავებული და მომთმენი და მიეცით საშუალება, სათქმელი ბოლომდე თქვან.
საუბარი "ყველაფერსა და არაფერზე" წმინდა ქალური ფენომენია და ემსახურება გარკვეულ მიზანს: ასე ურთიერთობის მოგვარება უფრო იოლია, რადგან "არაფერზე" საუბარი არ იწვევს აგრესიას და კონფრონტაციას. მამაკაცები კი ბრაზობენ, როდესაც საუბარში არ იგრძნობა ლოგიკა და მკაფიო მიზანი. მათი აზრით, ქალებმა თავადაც არ იციან, რას ამბობენ. ეცადეთ, მამაკაცთან საუბრისას ზუსტად ჩამოაყალიბოთ საუბრის თემა. ამგვარი მიდგომა ეპასუხება მამაკაცის ლოგიკას, მისი ტვინის სტრუქტურას და საშუალებას აძლევს, შეიგრძნოს საკუთარი მნიშვნელობა.
ქალი სიტყვებს თვითგამოხატვისთვის იყენებს, ამიტომ მისთვის ისინი ერთგვარ სასიცოცხლო აუცილებლობას წარმოადგენს, მამაკაცი კი სხვანაირად არის მოწყობილი, ამიტომ იშვიათად აღიქვამს სერიოზულად ქალურ რისხვას "აღარ დაგელაპარაკები!" მეტიც - ქალის სიჩუმე მისთვის ჯილდოა, დასვენების შანსია. ასე რომ, როგორც არ უნდა გინდოდეთ რაიმე ამბის მოყოლა, პირის გაღებას ნუ იჩქარებთ. წინააღმდეგ შემთხვევაში მამაკაცი სასჯელის მნიშვნელობას ვერ იგრძნობს.

http://mkurnali.ge/index.php?option=com_co...6&Itemid=68

- უპრობლემო არავინაა, მაგრამ საკმარისია ჩემი ესა თუ ის პრობლემა გავანდო ვინმეს, განსაკუთრებით - ახლობლებს, იმ იმედით, რომ თანამიგრძნობენ და დამეხმარებიან, ვგრძნობ, როგორ ვკარგავ მათ თვალში პატივისცემას. ხოლო თუ უცნობ თანამდებობის პირს შევჩივლებ ჩემს პრობლემებზე, მათგან დახმარების ნაცვლად აბუჩად აგდებას, მეტიც, მტრულ განწყობას ვგრძნობ. არადა პრობლემას მარტო ვერ ვართმევ თავს. როგორ შევინარჩუნო პატივისცემა? "ოჯახის მკურნალის" მკითხველი

მაშინ, როცა სხვებისგან თანაგრძნობასა და ურთიერთგაგებას მოელის, ნორმალურ ადამიანს წყენასა და შეურაცხყოფაზე ბუნებრივი რეაქცია აქვს. ან შეურაცხყოფილი და დამცირებული რჩება, ან სიფიცხითა და რისხვით პასუხობს, ზოგჯერ კი უჩნდება ისეთი განცდა, რომ სხვათა პატივისცემას კარგავს.
არიან ემოციური და მგრძნობიარე ადამიანებიც, რომლებიც არცთუ საშიშ სიტუაციას აღიქვამენ მუქ ფერებში (როგორც თავდასხმას) და მასზე აგრესიულად რეაგირებენ. მომეტებული საშიშროების განცდა კიდევ უფრო უმძაფრდება კარგად განვითარებული "ეგოს" მქონეს, თუ ეს "ეგო" შებღალულია. შიში იმისა, რომ შეიძლება წაგებული, დამცირებული, აბუჩად აგდებული აღმოჩნდეს - ზომაზე მეტადაა გამოხატული. ზოგჯერ ეს მოჩვენებითობა ჰიპერტროფიულია (მეტისმეტად, ზედმეტად განვითარებული). ასეთი განცდის პირველწყარო ყოველთვის "ეგოს" შებღალვაა, როცა ადამიანი შიშობს, რომ სხვის თვალში პატივისცემას კარგავს. აქვს შიში, რომ სხვებთან შედარებით დაბალ საფეხურზე აღმოჩნდება, სხვის თვალში დამცირებულია. ასეთი ადამიანი ნაკლებად თავდაჯერებულია. ვერ ფლობს საკუთარ თავს. ვერ ახერხებს უთხრას მეორე ადამიანს, რომ "არ მოსწონს მისი ქცევა" ან "არ სიამოვნებს ეს სიტუაცია" და ა.შ. არ შეიძლება იმის გამო, რომ ამა თუ იმ სიტუაციაში ისე ვერ თანაგიგრძნეს, როგორც თქვენ მოელოდით, დეპრესიაში ჩავარდეთ, ამის გამო თავი არ უნდა ჩათვალოთ პატივაყრილად. ეს თქვენს ფსიქიკაზე და საერთოდ ჯანმრთელობაზე უარყოფითად იმოქმედებს. არ უნდა მიიღოთ სხვისი გულგრილობა თავმოყვარეობის შელახვად. გაითავისეთ მათი მდგომარეობაც. მიუხედავად ყველაფრისა, უნდა იყოთ მიმტევებელი, სათნო, მოსიყვარულე, მზრუნველი, ყურადღებიანი და შესაბამისად, ჯანმრთელი.

ამისათვის გაითვალისწინეთ შემდეგი რჩევები:

1. ახლობელ ადამიანებთან ურთიერთობისას იყავით გულახდილი, დაუფარავად ისაუბრეთ თქვენს გრძნობებზე, გაუზიარეთ მათ თქვენი წუხილი, ასევე ყურადღებით მოუსმინეთ მათაც და პატივი ეცით მათ გრძნობებს.
2. ეძებეთ ახლობელი ადამიანები. თუ ფიქრობთ, რომ მათ თქვენი არ ესმით, შეეცადეთ, იპოვოთ ის, ვინც მოგისმენთ, გულითადად მოგეპყრობათ და გაგიგებთ.
3. აღიარეთ შეცდომები, დანაშაული (თუ ასეთი გაქვთ), გამოიმუშავეთ მიტევების უნარი - ეს ხომ გულთბილი და გულწრფელი ურთიერთდამოკიდებულების საწინდარია!
როცა საკუთარ შეცდომებს, დანაშაულს აღიარებთ, შვებას და სიმსუბუქეს იგრძნობთ, მიტევება კიდევ უფრო სასიამოვნო განცდას ტოვებს, ურთიერთობაც უფრო ადვილია და სასიამოვნო.
4. იზრუნეთ ახლობლებზე და ამ გზით თავსაც უშველით. სხვებზე ზრუნვა უფრო თავდაჯერებულს გაგხდით, არც მარტო დარჩებით საკუთარ პრობლემებთან. ეს პრობლემის დაძლევის ერთ-ერთი იდეალური საშუალებაა.
5. მიიღეთ სხვებისგან დახმარება, თუ ცხოვრებისეულმა გარემოებებმა (პრობლემებმა, უბედურმა შემთხვევამ, ავადმყოფობამ, ოჯახურმა უთანხმოებამ და ა.შ.) შეგიქმნათ საფრთხე დეპრესიისთვის, იმისთვის, რომ თავი დამცირებულად გეგრძნოთ.
6. მოეფერეთ ადამიანებს, რომლებთანაც ურთიერთობა გაქვთ. ბევრ ჩვენგანს უჭირს მოფერებით გამოხატოს დამოკიდებულება. გულცივობას, უნდობლობას ხშირად დეპრესიამდე, ავადმყოფობამდე და სიკვდილამდეც კი მივყავართ. გაუწოდეთ ხელი მეგობრებს, ჩამოართვით, გულში ჩაიკარით, სითბო აგრძნობინეთ და ამით საკუთარ თავს სიცოცხლის ხალისი, ჯანმრთელობა და ხანგრძლივი სიცოცხლე აჩუქეთ!



დიალოგი საკუთარ თავთან

დიალოგი ზოგჯერ საკუთარ თავთანაც უნდა გამართოთ. იმის გასარკვევად, თუ რამდენად ჯანსაღი ფსიქიკა გაქვთ, განმარტოვდით და დაუსვით საკუთარ თავს კითხვები. ურთიერთობის უნარი - მთავარი ადამიანური მოთხოვნილება და ღირსებაა, მაგრამ ყველას არ შესწევს ამის ძალა და არ გააჩნია საჭირო თვისებები. ზოგს სხვა ადამიანებთან ურთიერთობის შიში აქვს, გაურბის კონფლიქტებს. სულიერად ჯანსაღი ადამიანები ცდილობენ მაქსიმალურად ზუსტად გამოხატონ თავიანთი გრძნობები. არც სქესობრივი სტერეოტიპებით იზღუდებიან. თანამედროვე მამაკაცი არ ცდილობს, თავისი გრძნობების დასაფარავად ქალს მკაცრ რაინდად მოაჩვენოს თავი. არ ეშინია, რომ ემოციების გამომჟღავნება მის ვაჟკაცობას დაამცირებს. არც თანამედროვე, გამოცდილ ქალს აშინებს აგრესიული რეპუტაციის გამომუშავება. იგი თამამად ამჟღავნებს თავის პოზიციას და საზოგადოებაში აქტიურ თვითდამკვიდრებას ამჯობინებს მორჩილისა და პასიურის, დამცირებულის როლს.



ადვილად იღებთ უარს?

ცხოვრებაში ყველა ერთნაირად ვერ იპყრობს სიმაღლეს. ცხოვრება მკაცრია და ზოგჯერ "უარს აცხადებს", ბევრ ადამიანს აუსრულოს ოცნება. ამ პირდაპირ "უარს" ბევრი ტრაგიკულად აღიქვამს.
სულიერად მტკიცე და ჯანსაღი ადამიანები აცნობიერებენ, რომ უარი ან კრიტიკა ტრაგედია და კატასტროფა არ არის, არამედ ყველაფერ ამას ცხოვრების გამოცდად აღიქვამენ და ცდილობენ თავი დააღწიონ აღშფოთებასა და წყენას, რადგან ამით, პირველ ყოვლისა, საკუთარ თავს მიაყენებენ ზიანს.

ყველა ქალს აქვს უფლება, იყოს ბედნიერი. თუმცა ბევრ მათგანს მოსწონს ტანჯულის როლში ყოფნა და უმეტეს შემთხვევაში ხელიდან უშვებს ბედნიერების შანსს. სამწუხაროდ, ძალიან ხშირად ჩვენ გვეშინია, ვუფრთხით საპასუხისმგებლო გადაწყვეტილებების მიღებას, რადგან სადღაც, ძალიან ღრმად ჩვენში ზის მტკიცე რწმენა: "ამის გაკეთება არ შემიძლია!" "მეშინია!"...

რა და ვინ დგას ამის უკან? მაინც საიდან მოდის ეს ნეგატიურის მოლოდინი? ფსიქოლოგები დარწმუ-ნებულნი არიან, რომ ამის წინაპირობები შორეულ ბავშვობაში უნდა ვეძებოთ, ყველაფერი ეს მშობლი-ური ოჯახიდან მოდის. ამიტომ, ყოველთვის, როცა წარმოვთქვამთ მაგიურ ფრაზას "მეშინია" ან "არ შემიძლია", ყური მივუგდოთ ჩვენს შინაგან ხმას, საიდან მოდის, ვისი ხმა ჩაგვესმის. იქნებ ეს დედის ხმაა, რომელიც არ ცდილობდა, ჩვენში ბავშვობიდანვე გამოემუშავებინა და წაეხალისებინა დამოუკიდებლობის გრძნობა?! გავიხსენოთ, ის ყოველთვის ჩვენს ნაცვლად აკეთებდა ყველაფერს. რეალურად ჩვენც შეგვე-ძლო ჩვენით გაკეთება, მაგრამ ხელს გვიშლიდა ამაში! სწორედ ასე ხდება ჩვენს ცნობიერებაში შეჩვეული უსუსურობის განმტკიცება, რაც ხელს უწყობს გარკვეული კომპლექსების, განსაკუთრებით კი არასრულფა-სოვნების კომპლექსის ჩამოყალიბებას. "არ შემიძლია" - ამ ფრაზის უკან ყოველთვის დგას წარსულის კონკრეტული ეპიზოდი. შევეცადოთ აღვიდგინოთ მეხსიერებაში წარსული უმცირეს წვრილმანებამდე: ბგერები, სუნი, სახეები და გარშემო მყოფთა ქცევები. შევეცადოთ ცნობიერებაში "დაკონსერვებული" ეს გამოცდილება ხელახლა განვიცადოთ. რისთვის? იმისათვის, რომ მოვიკრიბოთ ძალა, სიმამაცე, სითამამე და გავაკეთოთ ყველაფერი "არ შემიძლიას!", "მეშინიას!" გადალახვის საშუალებით. ბევრი ქალი აღი-არებს, რომ აწუხებს აზრები: "მე ვერ გავთხოვდები", "მეშინია". ყველაზე საინტერესო კი ამ ფრაზებში გაგრძელებაა: "...იმიტომ, რომ ამისათვის არასაკმარისად კარგი ვარ, მაინც მიმატოვებენ" და ა.შ. შეეცა-დეთ გადაეწყოთ ამ ნეგატიურის მოლოდინისგან, უთხარით საკუთარ თავს: "მე მაქვს სრული უფლება, მქონდეს საკუთარი, სრულიად განსხვავებული ბედი!" პარადოქსია, მაგრამ სატანჯველისგან გათავი-სუფლება უფრო საშიშია, ვიდრე თვით სატანჯველი. რატომ? იმიტომ, რომ ტანჯვას უკვე შევეჩვიეთ, უკეთ შეგვიძლია ორიენტირება ცხოვრების ამ "ჩრდილოვან" ნაწილში. არ ვადანაშაულებთ ამაში არავის. ცხოვრების ნათელ, "მზიან" ნაწილში გადასვლა კი, სადაც არის სიცოცხლის ხალისი, ბედნიერება, წარმა-ტება, ძალაუფლება - გვაშინებს მოსალოდნელი სირთულეებით და შესაძლო მარცხით. "საკუთარ სახეს დავკარგავ", "შევარცხვენ საკუთარ თავს და ახლობლებს" - აი, ასე ახდენს ბევრი ქალი მარცხის პროგნო-ზირებას. უთხარით საკუთარ თავს: "ცდა ბედის მონახევრეა" და თამამად უნდა გადადგათ ნაბიჯი იდუ-მალი ბედისკენ! თვითშთაგონების ძალა ძალიან დიდია. არ უნდა იცხოვროთ ნეგატიური განწყობით, არ უნდა მისდიოთ ნეგატიურ კონცეფციას, თორემ საკუთარი ძალის რწმენას დაკარგავთ.

სქესობრივი ურთიერთობის კომპლექსი

გარეგნობა და სქესობრივი ურთიერთობა საკმაოდ მჭიდრო კავშირშია ერთმანეთთან. ამას სექსოლოგებიც ამტკიცებენ. სხვადასხვა სახის ჩივილით მათთან მისულ პაციენტებს ყოველთვის ეკითხებიან, თუ რამდენად კმაყოფილნი არიან ისინი საკუთარი გარეგნობით. ზოგიერთ ქალს აქვს პრეტენზიები საკუთარი თავის მიმართ, არ აკმაყოფილებს საკუთარი გარეგნობა, მიაჩნია, რომ ბევრი ნაკლი აქვს, რის გამოც უარს ამბობს გათხოვებაზე და სქესობრივ ცხოვრებაზე. ზოგჯერ საკუთარი სხეულის, საკუთარი სასქესო ორგანოს მიმართ ზიზღის გრძნობასაც კი განიცდის, რაც საკმაოდ სერიოზულ პრობლემებს შეუქმნის მომავალ ცხოვრებაში. ამ პრობლემების გამო ყალიბდება კომპლექსი და ქალს უჩნდება გათხო-ვების შიში. არ სურს საყვარელი მამაკაცისთვის თავისი ნაკლის გამჟღავნება, უფრთხის მამაკაცთან სქესო-ბრივ კავშირს, აქვს გაშიშვლების შიში - მაგალითად, ჭარბთმიანობის გამო და ა.შ. ისეც ხდება, რომ ქალს სქესობრივი ლტოლვა უქრება. მიზეზი სხვადასხვაგვარი შეიძლება იყოს, მათ შორის სასქესო ორგანო-ების მიდამოში ტკივილი, დისპარეუნია, რაც მტკივნეულ აქტს ნიშნავს, რის გამოც ქალი ხშირად სქესო-ბრივ კავშირს თავს არიდებს, ვაგინიზმი - საშოს კუნთის უნებლიე შეკუმშვა, რომლის შემდგომი გართუ-ლება სქესობრივი ცხოვრების შიშია. ყოველივე ამის მკურნალობა შესაძლებელია, მაგრამ შეგრძნებები ხშირად ფსიქოგენურში გადადის. მეცნიერები ამტკიცებენ, რომ უარყოფითი ემოცია ფსიქიკაში უფრო დიდხანს ინახება, ვიდრე დადებითი. სქესობრივი ლტოლვის გაქრობა ან სქესობრივი კავშირის შიში შეიძლება სხვა მიზეზებმაც განაპირობოს. ეს შეიძლება იყოს ჰორმონული დარღვევები, ალკოჰოლის ან ნარკოტიკის ხშირი მიღება, თირკმლის დაავადებები, ფსიქოსოციალური ფაქტორები. ზოგჯერ ის სტრე-სების, დეპრესიის, სქესობრივი ტრავმების, ნევროზების, კონფლიქტების და ა.შ. მიზეზებითაც ჩნდება. ზოგჯერ ქალს რაიმე ფიზიკური ნაკლი აქვს, რომლის დაფარვასაც ცდილობს და საერთოდ უარს ამბობს გათხოვებაზე და სქესობრივ ურთიერთობაზე. მკურნალობა ქალის თვითშეფასების ამაღლებით უნდა დაიწყოს. თუ არ ჩავთვლით არასრულფასოვნების კომპლექსს, ჩვენი ძირითადი კომპლექსები სწორედ სქესობრივი სახისაა, თუმცა ისინი მაშინ წარმოიქმნება, როცა ჩვენ სექსზე არ ვფიქრობთ. მეთოდები, რომელთა წყალობითაც შეიძლება თავი დავაღწიოთ კომპლექსებს, უამრავია. ყველა ისინი ერთნაირად ეფექტურია, თუ სპეციალისტი ფლობს საჭირო გამოცდილებას და კვალიფიკაციას. ამიტომ სპეციალი-სტის არჩევა უნდა მოხდეს იმის მიხედვით, თუ რომელი მეთოდია უფრო ახლოს პირადად თქვენთვის.

მშობლები ხშირად ჩივიან, რომ ბავშვი, რომელიც ძიძასთან მშვიდი და დამჯერია, დედასთან საოცრად ჭირვეულობს. რით შეიძლება ავხსნათ ეს უცნაური საქციელი? სპეციალისტები ვარაუდობენ, რომ ეს ურთიერთობაში თავჩენილი პრობლემების ბრალია. ბავშვი ძალიან ჭკვიანი არსებაა და თავისი უცნაური ქცევით გვკარნახობს, რომ სრულყოფილი ფიზიკური და სულიერი განვითარებისთვის რაღაც არ ჰყოფნის. ის ჯერ პატარაა და საკუთარ მოთხოვნილებებს გვამცნობს ისე, როგორც შეუძლია. კარგია, როცა დედა ამ ყველაფერს დროულად ამჩნევს. მსგავს სიტუაციებში ზოგიერთ მშობელს მოთმინება ღალატობს. ეს რომ არ მოხდეს, საკუთარ თავს უნდა ვუთხრათ: "ბავშვი ტირის, ესე იგი, ცუდადაა. თავისი უსაქციელობით ის დახმარებას მთხოვს. არ ავღელდები და ყველაფერს ვიღონებ, რათა მან თავი კარგად იგრძნოს". საქმეც სწორედ ის არის, რა ვიღონოთ.

1. იყავით ერთად
დედა სამსახურიდან დაბრუნდა. ის დაღლილია, უამრავი საქმე აქვს, მაგრამ უმთავრესი მაინც შვილთან ურთიერთობაა, თანაც არა რამდენიმეწამიანი, არამედ ნამდვილი და სრულყოფილი. საღამოს ბავშვს სჭირდება ის, რაც მთელი დღის განმავლობაში დააკლდა - დედა. პატარა უნდა დარწმუნდეს, რომ ის დედისთვის ყველაზე ძვირფასია. ეს ჩვენ ვიცით, რომ სამსახურში სიარული აუცილებელია, პატარა კი ამ გარემოებას ვერ გაიგებს. ბავშვები ეგოცენტრისტები არიან. მათთვის ათვლის წერტილი საკუთარი თავია. როცა პატარა ხედავს, რომ დედას და მამას, რომლებიც მთელი დღე არ იყვნენ შინ, მისთვის არც ახლა სცალიათ, ის იტანჯება. სწორედ ეს არის ჭირვეულობის სათავე. ზოგჯერ მშობლებს ეჩვენებათ, რომ მათ შვილს მავნე ხასიათი აქვს. ეს შეცდომაა. უბრალოდ, პატარა ამგვარი საქციელით ყურადღების მიპყრობას ცდილობს. ცოტათი უფროსი რომ იყოს, ხმამაღლა გეტყოდათ: "თუ გინდათ, მეჩხუბეთ, მცემეთ, მაგრამ ყურადღება მომაქციეთ, მაგრძნობინეთ, რომ გჭირდებით!" ბავშვთან ურთიერთობა რთულია, ვინაიდან ის თვითონაც ვერ ერკვევა საკუთარ გრძნობებში, ვერ გვეუბნება, რომ თავს ცუდად გრძნობს. ამიტომაც ჭირვეულობს, მავნებლობს, აკრძალვებს არ ემორჩილება. საკმარისია, მივხვდეთ, რა სურს პატარას, რომ ყველაფერი მოგვარდება.
სამუშაოდან დაბრუნებისას ბავშვი ხელში აიყვანეთ, აგრძნობინეთ სიხარული და ძიძა ერთად გააცილეთ. სთხოვეთ ბავშვს, მას ხელი დაუქნიოს.
აუცილებელია სხეულით კონტაქტი - გადაუსვით ბავშვს თავზე ხელი, ჩაეხუტეთ, კალთაში ჩაისვით.
მნიშვნელოვანია სიტყვიერი კონტაქტიც. ელაპარაკეთ პატარას, ეხუმრეთ, მხიარულად ეთამაშეთ.
პატარებს მუდმივად უნდა აგრძნობინოთ სიყვარული. როგორც კი ყურადღებას მოადუნებთ, ბავშვი იმწამსვე გზავნის განგაშის სიგნალს. დაუმტკიცეთ, რომ გიყვართ და ისიც დამშვიდდება.

ხდება ხოლმე, რომ ბავშვი ძიძას ხელს არ უშვებს და შინ დაბრუნებულ დედას არ ეკარება. სპეციალისტების აზრით, ეს საყურადღებო სიმპტომია. ესე იგი, პატარა მეტისმეტად მიეჯაჭვა ძიძას, ენდობა მას, დედის მიმართ კი ეს გრძნობა ნაკლებად აქვს. ძიძის შეცვლა საქმეს ვერ უშველის, პირიქით - იმ ადამიანის წართმევა, რომელსაც პატარა მიეჯაჭვა, შესაძლოა სერიოზული სტრესის მიზეზად იქცეს. არსებობს ერთადერთი გამოსავალი - ყველაფერი უნდა იღონოთ, რათა მთავარი როლი დაიბრუნოთ. ფაქტობრივად, ბავშვმა თავიდან უნდა ირწმუნოს, რომ დედა სანდო ადამიანია და არასოდეს უღალატებს. ასეთი რწმენა კი მხოლოდ მაშინ გაჩნდება, თუ დედა ბავშვის უმნიშვნელოვანეს სასიცოცხლო მოთხოვნებს დააკმაყოფილებს.

რას მოითხოვს ბავშვი?
უსაფრთხოებას (დედა ჩემს გვერდითაა, მაჭმევს, მიცავს, სასჯელით არ მაშინებს);
ურთიერთობას;
ინფორმაციას.

როგორც ვხედავთ, დავუბრუნდით მთავარს - დედა ბავშვის გვერდით უნდა იყოს, ეთამაშებოდეს, ბუზღუნითა და გაუგებარი აკრძალვებით არ აშინებდეს. ბავშვებს გრძნობების დაფარვა არ შეუძლიათ. თუ პატარა გრძნობს, რომ ძიძასთან ერთად დროს უფრო საინტერესოდ ატარებს, მას ანიჭებს უპირატესობას და არა დედას, რომელთანაც მოწყენილია და საყვედურებს ისმენს. არცთუ იშვიათად პატარა დედ-მამასთან თავს საკმაოდ კომფორტულად გრძნობს, მაგრამ საკმარისია, გაჭირვეულდეს, რომ მას მყისვე ძიძას გადაულოცავენ. კარგი ძიძა სწორედ იმითაა საშიში, რომ მშობლები მოხერხებულად იმალებიან მის ზურგს უკან. მას ბავშვის მოვლის ყველაზე შრომატევადი მომენტები ეკისრება: აჭმევს, აცმევს, აბანავებს, უცვლის, ასეირნებს, ეთამაშება და ამშვიდებს. შედეგად ბავშვი აკეთებს დასკვნას: ძიძა სანდო ადამიანია, მშობლები კი - არა! თუ ხედავთ, რომ ბავშვი ძიძის გამო ჭირვეულობს, ისე დაგეგმეთ ძიძის სამუშაო დღე, რომ ის თქვენი მოსვლისთანავე არ წავიდეს. დალიეთ მასთან ერთად ჩაი ან ყავა, ესაუბრეთ. ამ დროს ბავშვიც თქვენს გვერდით უნდა იყოს, რათა ნდობით აივსოს, დამშვიდდეს და თავისით წამოვიდეს დედისკენ. სხვაგვარად შესაძლოა გაღიზიანდეს და არასასიამოვნო ასოციაციები გაუჩნდეს: "მოვიდნენ ცუდი დიდები და წაიყვანეს ჩემი საყვარელი ძიძა!" ზოგიერთ მშობელს დანაშაულის განცდა ტანჯავს იმის გამო, რომ შვილს ძიძასთან ტოვებს და ამ "დანაშაულის" გამოსასყიდად ბავშვს საჩუქრებით ავსებს. რა თქმა უნდა, პატარა ბავშვს ახალი სათამაშო გაახარებს, მაგრამ მშობლების მიმართ ნდობას ვერ დაუბრუნებს და ვერც ბავშვური "მავნებლობისგან" გიხსნით. ასე რომ, ერთადერთი გამოსავალი ერთად ყოფნაა. ბავშვს იმდენი დრო უნდა დაუთმოთ, რომ დღის განმავლობაში თქვენი არყოფნით გამოწვეული სიცარიელე შეუვსოთ. რამდენი ხანი დაგჭირდებათ ამისთვის, უცნობია. შეგვიძლია გირჩიოთ, ერთხანს ბავშვს გვერდით მიუწვეთ და ისე დააძინოთ. სპეციალისტების აზრით, ბავშვებს, რომლებიც დიდხანს ვერ იძინებენ, სინამდვილეში ძილის დროს დედის დაკარგვის ეშინიათ. ასე რომ, თუ შინიდან ადრე აპირებთ გასვლას, ბავშვი აუცილებლად უნდა გააფრთხილოთ. გაპარვა დაუშვებელია - შედარებით მოზრდილი ბავშვები ასეთ საქციელს ღალატად მიიჩნევენ, ხოლო უმცროსები დაასკვნიან, რომ დედა სანდო ადამიანი არ არის. ამიტომაც ებღაუჭება პატარა დედას და ცდილობს, არ დაიძინოს.

2. ნურასოდეს იჩხუბებთ ბავშვის თანდასწრებით
ბავშვები საკუთარ პრობლემად აღიქვამენ ყველაფერს, რაც მათ ირგვლივ ხდება. ვისი მისამართითაც არ უნდა იყოს გამოთქმული საყვედური, პატარას ჰგონია, რომ წყრომა მას ეკუთვნის და ეშინია, შიში კი არაადეკვატური ქცევის მიზეზია.

3. დაივიწყეთ ყოველგვარი საყვედური და სასჯელი!
სამსახურიდან დაღლილი დაბრუნდით, ბავშვი კი თავისი ჭირვეულობით დასვენებულ ადამიანსაც გამოიყვანს წყობიდან... მაგრამ დედა, რომელსაც კარგად ესმის პატარას განცდები, არასოდეს დაკარგავს წონასწორობას.მოდით, ყველაფერს ბავშვის თვალით შევხედოთ. პატარას ისე უხარია დედის შინ დაბრუნება, რომ ემოციებს ვერ იკავებს. ამიტომაც იწყებს ტირილს, აკრძალული საგნების მიტაცებას. ცოტა ხანს აცადეთ, რომ ემოციებისგან დაიცალოს. ნუ დასჯით - პატარას ხომ ჯერ არ შეუძლია საკუთარი ემოციების მართვა. ნებისმიერი ემოცია მის არსებას მთლიანად იპყრობს, მისი დამუხრუჭების უნარი კი ბავშვს არ შესწევს. სიტყვები "არ შეიძლება!", "შეწყვიტე!", "როგორ არ გრცხვენია!" არაფრის მომცემია. პატარას სასოწარკვეთილება ეუფლება, ვინაიდან დედას მისი არ ესმის.

მაშ, როგორ მოვიქცეთ?

ასეთ დროს უნდა ვეცადოთ, ბავშვის ყურადღება სხვა რამეზე გადავიტანოთ. ეს მეთოდი განსაკუთრებით ეფექტურია, თუ მას ბავშვის გამიზეზებამდე მიმართავთ. მაგალითად, პატარა რაიმე საგანს ითხოვს და სადაცაა, აღრიალდება. მოიმარჯვეთ ლამაზი სათამაშო, მაგალითად, კურდღელი, დაანახვეთ ბავშვს, როგორ ამოძრავებს ყურებს, როგორ ხტის... თუ სათამაშო კურდღელი არ გაქვთ, თავად გაიკეთეთ ყურები და ხტომა დაიწყეთ. ბავშვს ეს ნამდვილად მოეწონება. პატარები, როგორც წესი, მაშინ ყვირიან, როცა მათ ბუნებრივ ინტერესს ვეწინააღმდეგებით. საგანთა დანიშნულება რომ გაიგოს, ბავშვმა ისინი ხელით უნდა მოსინჯოს და კბილიც ჩაასოს - შემეცნების სხვა გზა მან არ იცის. ამ შემთხვევაში მშობლის ამოცანაა:
არ შეეწინააღმდეგოს ცნობისმოყვარეობას;
არ შეეწინააღმდეგოს აქტიურ ქმედებას;
სასურველი გეზით წარმართოს ბავშვის ენერგია.

თუ საქმე გაქვთ სამზარეულოში, მიეცით ბავშვს თავსახურიანი ქვაბი, დაე, იხმაუროს, სამაგიეროდ, ანთებული გაზქურისაკენ არ გაიქცევა. წიგნს კითხულობთ? მიეცით პატარას სურათებიანი ჟურნალი, დაათავლიეროს და გაერთოს. ხედავთ, რომ ბავშვმა კუბები მთელ ოთახში მიმოფანტა? დადგით დიდი ყუთი და პატარას კუბებით მის ავსებაში შეეჯიბრეთ. ერთი სიტყვით, დაეხმარეთ ბავშვს, იპოვოს შესაფერისი საქმიანობა და მისი სიჯიუტეც შარშანდელი თოვლივით გაქრება.

მშობლები ხშირად ჩივიან, რომ ბავშვი, რომელიც ძიძასთან მშვიდი და დამჯერია, დედასთან საოცრად ჭირვეულობს. რით შეიძლება ავხსნათ ეს უცნაური საქციელი? სპეციალისტები ვარაუდობენ, რომ ეს ურთიერთობაში თავჩენილი პრობლემების ბრალია. ბავშვი ძალიან ჭკვიანი არსებაა და თავისი უცნაური ქცევით გვკარნახობს, რომ სრულყოფილი ფიზიკური და სულიერი განვითარებისთვის რაღაც არ ჰყოფნის. ის ჯერ პატარაა და საკუთარ მოთხოვნილებებს გვამცნობს ისე, როგორც შეუძლია. კარგია, როცა დედა ამ ყველაფერს დროულად ამჩნევს. მსგავს სიტუაციებში ზოგიერთ მშობელს მოთმინება ღალატობს. ეს რომ არ მოხდეს, საკუთარ თავს უნდა ვუთხრათ: "ბავშვი ტირის, ესე იგი, ცუდადაა. თავისი უსაქციელობით ის დახმარებას მთხოვს. არ ავღელდები და ყველაფერს ვიღონებ, რათა მან თავი კარგად იგრძნოს". საქმეც სწორედ ის არის, რა ვიღონოთ.

1. იყავით ერთად
დედა სამსახურიდან დაბრუნდა. ის დაღლილია, უამრავი საქმე აქვს, მაგრამ უმთავრესი მაინც შვილთან ურთიერთობაა, თანაც არა რამდენიმეწამიანი, არამედ ნამდვილი და სრულყოფილი. საღამოს ბავშვს სჭირდება ის, რაც მთელი დღის განმავლობაში დააკლდა - დედა. პატარა უნდა დარწმუნდეს, რომ ის დედისთვის ყველაზე ძვირფასია. ეს ჩვენ ვიცით, რომ სამსახურში სიარული აუცილებელია, პატარა კი ამ გარემოებას ვერ გაიგებს. ბავშვები ეგოცენტრისტები არიან. მათთვის ათვლის წერტილი საკუთარი თავია. როცა პატარა ხედავს, რომ დედას და მამას, რომლებიც მთელი დღე არ იყვნენ შინ, მისთვის არც ახლა სცალიათ, ის იტანჯება. სწორედ ეს არის ჭირვეულობის სათავე. ზოგჯერ მშობლებს ეჩვენებათ, რომ მათ შვილს მავნე ხასიათი აქვს. ეს შეცდომაა. უბრალოდ, პატარა ამგვარი საქციელით ყურადღების მიპყრობას ცდილობს. ცოტათი უფროსი რომ იყოს, ხმამაღლა გეტყოდათ: "თუ გინდათ, მეჩხუბეთ, მცემეთ, მაგრამ ყურადღება მომაქციეთ, მაგრძნობინეთ, რომ გჭირდებით!" ბავშვთან ურთიერთობა რთულია, ვინაიდან ის თვითონაც ვერ ერკვევა საკუთარ გრძნობებში, ვერ გვეუბნება, რომ თავს ცუდად გრძნობს. ამიტომაც ჭირვეულობს, მავნებლობს, აკრძალვებს არ ემორჩილება. საკმარისია, მივხვდეთ, რა სურს პატარას, რომ ყველაფერი მოგვარდება.
სამუშაოდან დაბრუნებისას ბავშვი ხელში აიყვანეთ, აგრძნობინეთ სიხარული და ძიძა ერთად გააცილეთ. სთხოვეთ ბავშვს, მას ხელი დაუქნიოს.
აუცილებელია სხეულით კონტაქტი - გადაუსვით ბავშვს თავზე ხელი, ჩაეხუტეთ, კალთაში ჩაისვით.
მნიშვნელოვანია სიტყვიერი კონტაქტიც. ელაპარაკეთ პატარას, ეხუმრეთ, მხიარულად ეთამაშეთ.
პატარებს მუდმივად უნდა აგრძნობინოთ სიყვარული. როგორც კი ყურადღებას მოადუნებთ, ბავშვი იმწამსვე გზავნის განგაშის სიგნალს. დაუმტკიცეთ, რომ გიყვართ და ისიც დამშვიდდება.

ხდება ხოლმე, რომ ბავშვი ძიძას ხელს არ უშვებს და შინ დაბრუნებულ დედას არ ეკარება. სპეციალისტების აზრით, ეს საყურადღებო სიმპტომია. ესე იგი, პატარა მეტისმეტად მიეჯაჭვა ძიძას, ენდობა მას, დედის მიმართ კი ეს გრძნობა ნაკლებად აქვს. ძიძის შეცვლა საქმეს ვერ უშველის, პირიქით - იმ ადამიანის წართმევა, რომელსაც პატარა მიეჯაჭვა, შესაძლოა სერიოზული სტრესის მიზეზად იქცეს. არსებობს ერთადერთი გამოსავალი - ყველაფერი უნდა იღონოთ, რათა მთავარი როლი დაიბრუნოთ. ფაქტობრივად, ბავშვმა თავიდან უნდა ირწმუნოს, რომ დედა სანდო ადამიანია და არასოდეს უღალატებს. ასეთი რწმენა კი მხოლოდ მაშინ გაჩნდება, თუ დედა ბავშვის უმნიშვნელოვანეს სასიცოცხლო მოთხოვნებს დააკმაყოფილებს.

რას მოითხოვს ბავშვი?
უსაფრთხოებას (დედა ჩემს გვერდითაა, მაჭმევს, მიცავს, სასჯელით არ მაშინებს);
ურთიერთობას;
ინფორმაციას.

როგორც ვხედავთ, დავუბრუნდით მთავარს - დედა ბავშვის გვერდით უნდა იყოს, ეთამაშებოდეს, ბუზღუნითა და გაუგებარი აკრძალვებით არ აშინებდეს. ბავშვებს გრძნობების დაფარვა არ შეუძლიათ. თუ პატარა გრძნობს, რომ ძიძასთან ერთად დროს უფრო საინტერესოდ ატარებს, მას ანიჭებს უპირატესობას და არა დედას, რომელთანაც მოწყენილია და საყვედურებს ისმენს. არცთუ იშვიათად პატარა დედ-მამასთან თავს საკმაოდ კომფორტულად გრძნობს, მაგრამ საკმარისია, გაჭირვეულდეს, რომ მას მყისვე ძიძას გადაულოცავენ. კარგი ძიძა სწორედ იმითაა საშიში, რომ მშობლები მოხერხებულად იმალებიან მის ზურგს უკან. მას ბავშვის მოვლის ყველაზე შრომატევადი მომენტები ეკისრება: აჭმევს, აცმევს, აბანავებს, უცვლის, ასეირნებს, ეთამაშება და ამშვიდებს. შედეგად ბავშვი აკეთებს დასკვნას: ძიძა სანდო ადამიანია, მშობლები კი - არა! თუ ხედავთ, რომ ბავშვი ძიძის გამო ჭირვეულობს, ისე დაგეგმეთ ძიძის სამუშაო დღე, რომ ის თქვენი მოსვლისთანავე არ წავიდეს. დალიეთ მასთან ერთად ჩაი ან ყავა, ესაუბრეთ. ამ დროს ბავშვიც თქვენს გვერდით უნდა იყოს, რათა ნდობით აივსოს, დამშვიდდეს და თავისით წამოვიდეს დედისკენ. სხვაგვარად შესაძლოა გაღიზიანდეს და არასასიამოვნო ასოციაციები გაუჩნდეს: "მოვიდნენ ცუდი დიდები და წაიყვანეს ჩემი საყვარელი ძიძა!" ზოგიერთ მშობელს დანაშაულის განცდა ტანჯავს იმის გამო, რომ შვილს ძიძასთან ტოვებს და ამ "დანაშაულის" გამოსასყიდად ბავშვს საჩუქრებით ავსებს. რა თქმა უნდა, პატარა ბავშვს ახალი სათამაშო გაახარებს, მაგრამ მშობლების მიმართ ნდობას ვერ დაუბრუნებს და ვერც ბავშვური "მავნებლობისგან" გიხსნით. ასე რომ, ერთადერთი გამოსავალი ერთად ყოფნაა. ბავშვს იმდენი დრო უნდა დაუთმოთ, რომ დღის განმავლობაში თქვენი არყოფნით გამოწვეული სიცარიელე შეუვსოთ. რამდენი ხანი დაგჭირდებათ ამისთვის, უცნობია. შეგვიძლია გირჩიოთ, ერთხანს ბავშვს გვერდით მიუწვეთ და ისე დააძინოთ. სპეციალისტების აზრით, ბავშვებს, რომლებიც დიდხანს ვერ იძინებენ, სინამდვილეში ძილის დროს დედის დაკარგვის ეშინიათ. ასე რომ, თუ შინიდან ადრე აპირებთ გასვლას, ბავშვი აუცილებლად უნდა გააფრთხილოთ. გაპარვა დაუშვებელია - შედარებით მოზრდილი ბავშვები ასეთ საქციელს ღალატად მიიჩნევენ, ხოლო უმცროსები დაასკვნიან, რომ დედა სანდო ადამიანი არ არის. ამიტომაც ებღაუჭება პატარა დედას და ცდილობს, არ დაიძინოს.

2. ნურასოდეს იჩხუბებთ ბავშვის თანდასწრებით
ბავშვები საკუთარ პრობლემად აღიქვამენ ყველაფერს, რაც მათ ირგვლივ ხდება. ვისი მისამართითაც არ უნდა იყოს გამოთქმული საყვედური, პატარას ჰგონია, რომ წყრომა მას ეკუთვნის და ეშინია, შიში კი არაადეკვატური ქცევის მიზეზია.

3. დაივიწყეთ ყოველგვარი საყვედური და სასჯელი!
სამსახურიდან დაღლილი დაბრუნდით, ბავშვი კი თავისი ჭირვეულობით დასვენებულ ადამიანსაც გამოიყვანს წყობიდან... მაგრამ დედა, რომელსაც კარგად ესმის პატარას განცდები, არასოდეს დაკარგავს წონასწორობას.მოდით, ყველაფერს ბავშვის თვალით შევხედოთ. პატარას ისე უხარია დედის შინ დაბრუნება, რომ ემოციებს ვერ იკავებს. ამიტომაც იწყებს ტირილს, აკრძალული საგნების მიტაცებას. ცოტა ხანს აცადეთ, რომ ემოციებისგან დაიცალოს. ნუ დასჯით - პატარას ხომ ჯერ არ შეუძლია საკუთარი ემოციების მართვა. ნებისმიერი ემოცია მის არსებას მთლიანად იპყრობს, მისი დამუხრუჭების უნარი კი ბავშვს არ შესწევს. სიტყვები "არ შეიძლება!", "შეწყვიტე!", "როგორ არ გრცხვენია!" არაფრის მომცემია. პატარას სასოწარკვეთილება ეუფლება, ვინაიდან დედას მისი არ ესმის.

მაშ, როგორ მოვიქცეთ?

ასეთ დროს უნდა ვეცადოთ, ბავშვის ყურადღება სხვა რამეზე გადავიტანოთ. ეს მეთოდი განსაკუთრებით ეფექტურია, თუ მას ბავშვის გამიზეზებამდე მიმართავთ. მაგალითად, პატარა რაიმე საგანს ითხოვს და სადაცაა, აღრიალდება. მოიმარჯვეთ ლამაზი სათამაშო, მაგალითად, კურდღელი, დაანახვეთ ბავშვს, როგორ ამოძრავებს ყურებს, როგორ ხტის... თუ სათამაშო კურდღელი არ გაქვთ, თავად გაიკეთეთ ყურები და ხტომა დაიწყეთ. ბავშვს ეს ნამდვილად მოეწონება. პატარები, როგორც წესი, მაშინ ყვირიან, როცა მათ ბუნებრივ ინტერესს ვეწინააღმდეგებით. საგანთა დანიშნულება რომ გაიგოს, ბავშვმა ისინი ხელით უნდა მოსინჯოს და კბილიც ჩაასოს - შემეცნების სხვა გზა მან არ იცის. ამ შემთხვევაში მშობლის ამოცანაა:
არ შეეწინააღმდეგოს ცნობისმოყვარეობას;
არ შეეწინააღმდეგოს აქტიურ ქმედებას;
სასურველი გეზით წარმართოს ბავშვის ენერგია.

თუ საქმე გაქვთ სამზარეულოში, მიეცით ბავშვს თავსახურიანი ქვაბი, დაე, იხმაუროს, სამაგიეროდ, ანთებული გაზქურისაკენ არ გაიქცევა. წიგნს კითხულობთ? მიეცით პატარას სურათებიანი ჟურნალი, დაათავლიეროს და გაერთოს. ხედავთ, რომ ბავშვმა კუბები მთელ ოთახში მიმოფანტა? დადგით დიდი ყუთი და პატარას კუბებით მის ავსებაში შეეჯიბრეთ. ერთი სიტყვით, დაეხმარეთ ბავშვს, იპოვოს შესაფერისი საქმიანობა და მისი სიჯიუტეც შარშანდელი თოვლივით გაქრება.

საყვარელ ადამიანზე დაქორწინება დიდი ბედნიერებაა, მაგრამ ძალზე საპასუხისმგებლო ტვირთიც. უნდა იცოდეთ, რა სირთულეები შეიძლება შეგხვდეთ ცოლქმრული ცხოვრების რთულ გზაზე და როგორ გადაარჩინოთ თქვენი ოჯახური ბედნიერება. მათი რჩევები, ვისაც ოჯახური ცხოვრების დიდი გამოცდილება აქვს და ამ ხნის განმავლობაში მრავალი სირთულე გადაულახავს, ახალბედებს უთუოდ გამოადგებათ.




გაუფრთხილდით ოჯახს ისე, როგორც, მაგალითად, ჯანმრთელობას. ალბათ, არასოდეს მოგივათ ასეთი აზრი: "თუნდაც მძიმედ გავხდე ავად, საშიში არაფერია - ეს ხომ წვრილმანია". გადაიტანეთ ეს პრინციპი ოჯახზე. არასოდეს წამოიწყოთ საუბარი განშორებასა და განქორწინებაზე - ეს თქვენც და თქვენს მეუღლესაც ქვეცნობიერად ასეთი ნაბიჯისკენ გიბიძგებთ.
ისეთ სერიოზულ საქმეში, როგორიც ოჯახური ცხოვრებაა, დიდ როლს ასრულებს ძალიან არასერიოზული ფაქტორი - იუმორის გრძნობა. გაიხსენეთ, როგორ დაგეხმარათ ხუმრობა კონფლიქტის განმუხტვაში, ხოლო თუ შეძლებთ, საკუთარ თავს დასცინოთ, ეს მრავალი წყენისგან გიხსნით. იუმორის გრძნობა ხსნის დაძაბულობას და საშუალებას გვაძლევს, ძალდაუტანებლად განვიხილოთ რთული თემები.
ზოგჯერ გვეჩვენება, რომ საყვარელ ადამიანს ისე კარგად ვიცნობთ, მისი ნებისმიერი საქციელისა თუ განწყობის მიზეზი უფრო უკეთ გვესმის, ვიდრე თვითონ მას. "შენ ყველაფრით უკმაყოფილო ხარ, იმიტომ, რომ ძალიან დაიღალე", "არ დამირეკე, იმიტომ, რომ სხვა, უფრო მნიშვნელოვანი საქმე გამოგიჩნდა", - საკუთარი დასკვნა ისეთი ლოგ­იკური გგონიათ, ვერც კი წარმოგიდგენიათ, რომ შესაძლოა, ყველაფერი სხვაგვარად ყოფილიყო. ასეთმა ფიქრებმა რომ არ დაგიპყროთ და ორაზროვანი სიტუაციები არ შეიქმნას, უფრო ხშირად მოუსმინეთ მეუღლეს და ნაკლები გასაქანი მიეცით თქვენს ფანტაზიას. მხოლოდ ასე გაიგებთ, რა მოხდა სინამდვილეში.
ჩვენთვის ოჯახი, უპირველეს ყოვლისა, სტაბილურობასთან ასოცირდება, მაგრამ თუ ოჯახური ცხოვრება დროდადრო რამით არ გამოვაცოცხლეთ, სტაბილურობა თანდათან მოწყენილობად იქცევა. შემოიღეთ ახალი ტრადიციები, შეიცვალეთ საცხოვრებელი ადგილი, თუ ამაზე ხელი არ მიგიწვდებათ, ინტერიერი მაინც, ხშირად მიაწოდეთ მეუღლეს საკუთარი იდეები და მისიც აიტაცეთ. ასეთ შემთხვევაში კერიის სითბო არასოდეს მოგაკლდებათ.
მეუღლეთა ინტერესების სრული თანხვედრა შესანიშნავია, მაგრამ, სამწუხაროდ, იშვიათი. ადამიანები სხვადასხვანაირნი არიან. ნუ დაივიწყებთ ამას. თუნდაც მეუღლის ჰობი არც ისე სასიამოვნო მოგეჩვენოთ, მაინც ნუ გააკრიტიკებთ - გატაცებას ხომ ადამიანის შინაგანი სამყაროს დიდი ნაწილი უჭირავს და ძალიან სასიამოვნოა, როცა ახლობლებს ესმით ჩვენი, უხარიათ ჩვენი წარმატება. თუ ქმარი ფიზიკოსია, ხოლო თქვენ - ლირიკოსი (ან პირიქით) და მუდამ სხვადასხვა მხარეს მიიწევთ, ეცადეთ, იპოვოთ ის, რაც გაგაერთიანებთ.
ოჯახი - ეს თქვენი უახლოესი ადამიანების წრეა. მათ განცდები არ უნდა დაუმალოთ. შენიღბვის ხელოვნება კოლეგებთან გამოიყენეთ, სახლში კი, თუ რამე გაწუხებთ, აუცილებლად გაენდეთ შინაურებს. ნუ დაიგროვებთ უარყოფით ემოციებს, თორემ ოდესმე თქვენი უკმაყოფილება ვულკანივით ამოხეთქავს და შეიძლება, სერიოზულ კონფლიქტში გადაიზარდოს. შემოიღეთ ოჯახში ასეთი წესი: თუ ვინმე რამით უკმაყოფილოა, უკმაყოფილება თამამად უნდა გამოხატოს, შემდეგ კი ყველა ერთად უნდა შეეცადოთ პრობლემის მოგვარებას, კომპრომისის პოვნას.
ოჯახური კეთილდღეობა ბევრად არის დამოკიდებული იმაზე, როგორი ხალხი დადის თქვენთან. იყავით თბილი, ხელგაშლილი და გულღია დიასახლისი, მაგრამ ფართოდ ნუ გაუღებთ თქვენი სახლისა და გულის კარს მათ, ვინც არ აფასებს ოჯახურ კერას. ცუდი მაგალითი გადამდებია, ხოლო კარგი - მისაბაძი. თუ თქვენს ახლო მეგობრებს ბედნიერი ოჯახი აქვთ, ეს პოზიტიურად განაწყობს მთელ თქვენს სამეგობროს, ხოლო თუ ზოგიერთი მარტოხელაა, ზოგიერთი კი - განქორწინების ზღვარზე, თქვენ და თქვენს რჩეულს უნებურად შესაძლოა არცთუ სასიამოვნო აზრები დაგებადოთ. რა თქმა უნდა, იმას არ გირჩევთ, რადიკალურად შეცვალოთ ნაცნობების წრე ან სახლი ციხესიმაგრეს დაამსგავსოთ, მაგრამ ალბათ, ურიგო არ იქნება, დაუკვირდეთ საერთო ვითარებას და დასკვნები გამოიტანოთ.
იდეალური ადამიანები არ არსებობენ. ეცადეთ, ხშირად გაიხსენოთ ეს უბრალო ჭეშმარიტება. ადამიანის გულისტკენა ადვილია, წყენის განელებას კი შესაძლოა წლები დასჭირდეს. როგორც არ უნდა გტკენდეთ გულს ახლობლების უტაქტობა, ეცადეთ, საღად შეაფასოთ მათი საქციელი, ნუ გააზვიადებთ ტრაგედიას. ასეთი ტაქტიკა დაგეხმარებათ, ოჯახში ჯანსაღი ფსიქოლოგიური კლიმატი შეინარჩუნოთ და უაზრო სკანდალები თავიდან აიცილოთ.
ხანდახან იდეალურ ოჯახშიც კი ხდება კონფლიქტი. ეს მოქმედებს ჩვენს განწყობაზე, აისახება ჩვენს ურთიერთობაზე, ამიტომ გვიჩნდება სურვილი, რაც შეიძლება მალე გადავხარშოთ ოჯახური პრობლემები, ვუამბოთ მათ შესახებ ახლო მეგობრებს და დავივ­იწყოთ. მაგრამ რამდენად სასარგებლოა ასეთი "თერაპია"? მეგობრებთან ჭორაობა პრობლემებს ვერ მოგვიგვარებს, ირგვლივ მყოფებს კი თქვენი ოჯახის შესახებ ცუდ შთაბეჭდილებას შეუქმნის. გარდა ამისა, ყველა მსმენელი მთელი გულით როდი თანაგიგრძნობთ, სამწუხაროდ, მათ შორის არიან ისეთებიც, რომლებსაც გულის სიღრმეში შესაძლოა გაუხარდეთ კიდეც თქვენი წარუმატებლობა. ასეთი ცრუ კეთილის მოსურნეები შემთხვევას არ გაუშვებენ ხელიდან, რომ ქვეყანას არ მოსდონ თქვენი პრობლემების შესახებ. ასე რომ, იქნებ არ ღირდეს ოჯახური უსიამოვნებების გარეთ გატანა და სხვისი მსჯელობის საგნად ქცევა?
როცა რამის შეკერვას ვაპირებთ, გვჭირდება ძაფი, რათა ქსოვილის ორი ნაჭერი ერთმანეთს მივაკეროთ. იგივე პრინციპი მოქმედებს ოჯახშიც - აქაც საჭიროა საშუალება, რომელიც ერთმანეთთან დააკავშირებს ორ ძალიან ახლობელ, მაგრამ მაინც ძალიან განსხვავებულ ადამიანს. ასეთ საშუალებად შეიძლება იქცეს ოჯახური ტრადიციები: ერთობლივი გასეირნება, სადღესასწაულო წვეულებები...
თუ ოჯახური ტრადიციები წარსულს გვახსენებს, ერთობლივი გეგმები, პირიქით, მომავლის ორიენტირებს გვისახავს. სამომავლო გეგმებზე საუბარი გვინერგავს რწმენას, რომ ჩვენს ოჯახს არაფერი ემუქრება და მიზნების ერთობლივად განხორციელებისკენ გვიბიძგებს, ერთმანეთთან უფრო მტკიცედ გვაკავშირებს.




ოჯახურ ცხოვრებაში მთავარი მოთმინებაა. უამისოდ ოჯახის შენარჩუნება ძნელია. ნურასოდეს იკამათებთ ბავშვების თანდასწრებით, ნუ აქცევთ ბავშვებს ლანძღვა-გინების მოწმედ. ცოლ-ქმარი ადვილად მორიგდება, ჩავლილი უთანხმოება კი ბავშვების ცნობიერებას დაღს ასვამს. შერიგებისკენ ნაბიჯი ორივემ ერთდროულად უნდა გადადგას. ყველა კონფლიქტი მშვიდობიანად უნდა მოგვარდეს.
ოჯახური ბედნიერების კიდევ ერთი საიდუმლო ის არის, რომ ორ ადამიანს გულწრფელად უნდა უყვარდეს ერთმანეთი. სიყვარული, ურთიერთგაგება, ნდობა და პატივისცემა - აი ოჯახური ბედნიერების საძირკველი. ადამიანები იცვლებიან. მათ გრძნობებს დრო ცდის. ნამდვილი გრძნობა არ ქრება, - შესაძლოა, მხოლოდ ადრინდელი მგზნებარება განელდეს. თუ ამ საფეხურსაც მოთმინებით გადალახავთ, მიხვდებით, რომ გაიმარჯვეთ, ცხოვრების რთულ გამოცდას გაუძელით და კვლავაც გაუძლებთ. მთავარია, სიყვარული გადაარჩინოთ

P.S აუფ

კოშმარული სიზმრები ძილში სიარულთან, საუბარსა და ღამის შიშებთან ერთად პარასომნიური ბუნების ძილის დარღვევებს მიეკუთვნება, რომლებიც ძილის ყველაზე ღრმა სტადიაში წარმოიშობა. ჩვენი პლანეტის მოსახლეობის 5%-ს ტანჯავს სხვადასხვა მიზეზით განპირობებული ღამის კოშმარები, რომლებიც მათ მოსვენებას გაღვიძების შემდეგაც არ აძლევს - ადამიანი მთელი დღის განმავლობაში ღამით ნანახის უსიამოვნო გავლენისა და ტყვეობის ქვეშ რჩება. რატომ ესიზმრებათ ღამის კოშმარები და რა წარმოადგენს მათ რეალურ საფუძველს? ამის შესახებ ფსიქოლოგი ელზა მესხი გვესაუბრება.

- ქალბატონო ელზა, რა ფსიქოლოგიური ახსნა აქვს კოშმარულ სიზმრებს და რა წარმოადგენს მათ საფუძველს?

- მეცნიერთა ერთი ნაწილი კოშმარულ სიზმრებს ძილის დროს თავის ტვინის აქტივობათა შემთხვევით ცვლილებას მიაწერს, როდესაც მძინარე ტვინი ქორეოგრაფის მსგავსად ცდილობს საშიში სიუჟეტის მქონე სპექტაკლის დადგმას, მეორენი ასეთი სახის სიზმრებს გაცილებით დიდ მნიშვნელობას ანიჭებენ და მათ დათრგუნული შიშებისა და სურვილების სიმბოლურ გამოსახულებად მიიჩნევენ, მესამენი ამტკიცებენ, რომ თითოეული მათგანი საშუალებას აძლევს ტვინს, გაიხსენოს რეაქცია უკვე მომხდარ საგანგაშო და ამაღელვებელ სიტუაციაზე.
არსებობს ისეთი მოსაზრებაც, რომ ისინი შემთხვევითი ხასიათისანი არიან და არავითარი ღრმა ფესვები არ გააჩნიათ.

- მიუხედავად მრავალფეროვანი სიუჟეტისა, მაინც ხერხდება ღამის კოშმარების სახეობრივი კლასიფიკაცია.

- დღეისათვის ცნობილია კოშმარული სიზმრის 12 ნაირსახეობა, რომელთაგან სამს ყველაზე ხშირად ხედავენ ადამიანები. პირველი - ეს არის დევნა: ადამიანს ვიღაცა მისდევს და აუცილებლად იმისთვის, რომ რამე დაუშაოს. მეორე - შვილის, ახლობელი ადამიანის ან საკუთარი გარდაცვალებაა. მესამე - მძინარე ადამიანი ხედავს, რომ არაბუნებრივ გარემოშია, არამიწიერ არსებათა შორის, ან იმყოფება საიქიოში გარდაცვლილ ნაცნობ ან უცნობ ადამიანებთან ერთად. შესაძლოა, ადამიანი ხედავდეს კოშმარულ სიზმრებს, მაგრამ გამოღვიძებულს აღარ ახსოვდეს. ყველაზე უკეთ იმ კოშმარებს იმახსოვრებენ, რომელთა ნახვის დროსაც ეღვიძებათ. ასეთი შინაარსის სიზმრები ადამიანის ფსიქიკის შეუცნობელი მხარეების ერთგვარი ასახვა, მისი შემოქმედებითი ფანტაზიის ნაყოფია, რის გამოც კოშმარები ყველაზე ხშირად მარჯვენანახევარსფერული, ანუ მხატვრული ნიჭის მქონე ადამიანების ხვედრია. ამგვარი სიზმრებით ხდება ადამიანის ფსიქიკური დისკომფორტის, ემოციური სტრესის, შფოთვისა და შიშის ფონზე მიმდინარე დაავადების გამოვლენაც. ისინი, ჩვეულებრივ, დეპრესიული, საკუთარ თავში დაურწმუნებელი, დაუცველი და დაბალი თვითშეფასების მქონე ადამიანების ღამეული თანამგზავრია.

- რატომ ესიზმრება კოშმარები მხოლოდ ხუთ პროცენტს? თუ განსხვავდებიან ”კოშმარების მოყვარულები” მათგან, ვისაც ეს არასოდეს განუცდია?

- რატომ ესიზმრება კოშმარები მოსახლეობის მცირე ნაწილს და არა ყველას, ჯერჯერობით დაუდგენელია, თუმცა მეცნიერები ფიქრობენ, რომ კოშმარები ყველას ესიზმრება, უბრალოდ ყველა ვერ იმახსოვრებს მათ. კოშმარებით დატანჯული ადამიანები ხასიათით ნამდვილად განსხვავდებიან დანარჩენებისგან, კერძოდ, ისინი გაცილებით მეტად უგდებენ ყურს თავიანთ შინაგან შეგრძნებებს, აქვთ გაცილებით ცოცხალი წარმოსახვა და მათი აზრები უმეტესად ნეგატიურია, მაშინაც კი, როცა ამას თვითონვე ხვდებიან. ზოგადად, ეს ზომაზე მეტად გულღია და ძლიერ გულჩვილი ადამიანების ხვედრია.

- რა უწყობს ხელს ღამის კოშმარებს?

- არსებობს რამდენიმე ფაქტორი, რომლებიც ხელს უწყობს კოშმარულ სიზმრებს. ეს არის ზოგიერთი (უპირატესად - ცხელებით მიმდინარე) დაავადება, გარდამავალი ასაკის სირთულეებით, საცხოვრებელი ადგილის შეცვლით, სამსახურში ან სასწავლებელში არსებული უსიამოვნო სიტუაციით გამოწვეული სტრესი, ცუდი დამოკიდებულება გარესამყაროსთან და ფსიქიკის მატრავმირებელი მოვლენები: მიწისძვრა, თავდასხმა. ამგვარ მოვლენებს შეუძლია, ადამიანში კოშმარული სიზმრების მთელი ციკლიც კი გამოწვიოს. გარდა სტრესისა და განცდებისა, რომელთაც დღის განმავლობაში განვიცდით, კოშმარის მიზეზად შესაძლოა იქცეს ალკოჰოლი, არასასიამოვნო სიუჟეტის მქონე წიგნი, საშინელებათა ჟანრის ფილმი, განსაკუთრებით - თუ ძილის წინ წავიკითხავთ ან ვუყურებთ.
აუცილებელია იმის დადგენა, ღამის კოშმარები ხომ არ უკავშირდება რომელიმე პრეპარატის მიღებას. არ არის გამორიცხული, საშინელი არსება, რომელიც ძილში მოსვენებას გიკარგავთ, სწორედ რომელიმე წამლის ფლაკონში ”იმალებოდეს”, რადგან საკმაოდ ვრცელია იმ სამკურნალო საშუალებათა ნუსხა, რომლებიც სიზმრების შინაარსის, ხარისხისა და ხანგრძლივობის უეცარ, მყისიერ ცვლილებას იწვევს. ამ მხრივ განსაკუთრებით აღსანიშნავია წნევის დამწევი საშუალებები. ამგვარი მოქმედების თითქმის ყველა წამალს ახასიათებს უსიამოვნო შინაარსის სიზმრებისადმი ტენდენციის ზრდა. ასეთივე თვისება აქვს პარკინსონის დაავადების სამკურნალო პრეპარატებსაც.
ხშირად ექიმები მონსტრების დასამარცხებლად პაციენტებს ტრიციკლური ანტიდეპრესანტების მიღებას ურჩევენ, რაც ღამის კოშმარებს მართლაც ძლევს, მაგრამ ეს მხოლოდ იმ შემთხვევაშია დასაშვები, როდესაც პაციენტებს აღენიშნებათ კარგად გამოხატული ძილის დარღვევა და დიდი ხნის განმავლობაში ესიზმრებათ საშინელი სიზმრები.
ამგვარი ანტიდეპრესანტების დანიშვნისას დიდი სიფრთხილეა საჭირო, რადგან ზოგჯერ ეს პრეპარატები იმდენად ამოკლებენ ღრმა ძილის ფაზას, რომ სიზმრები სულ მთლად ქრება. ამიტომ ძილის დარღვევის ზოგიერთი ფორმისას ანტიდეპრესანტთა მიღება საერთოდ არ შეიძლება.
გამონაკლისია დეპრესიაში მყოფი ადამიანი, რომელსაც კოშმარები კიდევ უფრო თრგუნავს, ამიტომ უმჯობესიც კია, თუ მკურნალობის პერიოდში სიზმრებს საერთოდ არ ნახავს.


http://mkurnali.ge/index.php?option=com_co...6&Itemid=68

- უკანასკნელ ხანს გავრცელდა მოსაზრება, რომ კოშმარულ სიზმრებს ერთგვარი სქესობრივი დიმორფიზმი ახასიათებს, რამდენად შეეფერება ეს სიმართლეს?

- ეჭვს აღარ იწვევს ის ფაქტი, რომ ქალები ღამის კოშმარებს მამაკაცებზე ორჯერ უფრო ხშირად ხედავენ. ეს რამდენიმე მიზეზით აიხსნება. უმთავრესი მიზეზი ქალის ორგანიზმში მიმდინრე ყოველთვიური მენსტრუალური ცვლილებებია, უფრო ზუსტად, სხეულის ტემპერატურის ხშირი ცვალებადობა, რომელიც მენსტრუალურ ციკლს ახასიათებს. განსხვავების მიზეზია ისიც, რომ უძილობა გაცილებით ხშირია ქალებში, კოშმარული სიზმრები კი ყველაზე ხშირად, მოგეხსენებათ ძილის დარღვევის თანამდევია. არსებობს მოსაზრება, რომ ქალები ზუსტად იმავე სიხშირით ხედავენ კოშმარებს, როგორითაც მამაკაცები. უბრალოდ, ისინი ყველაფერს კარგად იმახსოვრებენ და ხატოვნადაც ჰყვებიან, მამაკაცებს კი გამოღვიძების შემდეგ სიზმარი აღარ ახსოვთ. ქალების კოშმარები გაცილებით შემზარავი შინაარსისაა და გაცილებით ღრმა კვალს ტოვებს მათ ფსიქიკაზე, რადგან ქალებს მამაკაცებზე მდიდარი ფანტაზია აქვთ და მათზე ემოციურებიც არიან.

- როდის არის საჭირო სპეციალისტთან მისვლა?

- ეს აუცილებელია მაშინ, როდესაც უსიამოვნო სიზმრები იმდენად ხშირად მეორდება, რომ უძილობის მიზეზად იქცევა - ბევრს უსიამოვნო განცდების გამო ძილი უტყდება, ბევრი კი კოშმარის ნახვის შიშით თვითონვე ამბობს უარს დაძინებაზე.

- რას ურჩევდით მათ, ვისაც კოშმარული სიზმრები ძილს ხშირად უფრთხობს?

- კოშმარული სიზმრები უმეტეს შემთხვევაში არ წარმოადგენს ფსიქიკურ დარღვევებს, ამიტომ მათთან ბრძოლა შიშველი ხელებითაც შეიძლება. საკმარისია, შთააგონოთ თავს, რომ ყველაფერი რიგზეა და ეს მხოლოდ ცუდი სიზმარია, რომელიც გაღვიძებისთანავე უკვალოდ გაქრება. უნდა შეეცადოთ, გამოღვიძებისთანავე რამენაირად შეცვალოთ ნანახის სცენარი. ამისთვის კარგად გაიხსენეთ ნანახი, მისი შინაარსი და შეეცადეთ, გონებაში ფინალი თქვენთვის მისაღები სიუჟეტით შეცვალოთ, შემდეგ შეცვლილი სცენარი რამდენჯერმე გაიმეორეთ. ამას ყველაფერს დაიმახსოვრებს ტვინის შესაბამისი სტრუქტურები და გაიხსენებს ძილის დროს, რაც აუცილებლად აისახება სიზმრის შინაარსზე.
ღამის კოშმარები ყველაზე ხშირად შინაგანი, გადაუჭრელი ემოციური კონფლიქტების გამოძახილია, ამიტომ აუცილებელია, მათ შესახებ ახლობლებს ესაუბროთ. ასეთ დროს შედეგიანია გულახდილ საუბარს სანდო ადამიანთან, მეგობართან, ფსიქოთერაპევტთან, რათა მათთან ერთად დაადგინოთ, რა დგას ამ სიზმრების უკან.
არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ ღამის კოშმარების გამშვები მექანიზმი შიშებია, რომელთაც მრავლობითი სახის მოლოდინი ახლავს, მაგალითად, როდესაც ადამიანი მიდის ჩაბნელებულ ქუჩაში, აქვს შიში, რომ შესაძლოა თავს დაესხას შეიარაღებული თავდამსხმელი, მაგრამ ამისთვის რეალურად საჭიროა თავდამსხმელი. დაძინების შემდეგ ეს განცდები ისე ფორმირდება, რომ ძილში თავდამსხმელი თვითონვე ჩნდება და იწყება ის, რისიც ყველაზე მეტად გვეშინია: ვხედავთ ყველაზე საშინელ სიუჟეტს, რომლის წარმოდგენაც კი ჩვენს ფანტაზიას შეუძლია.
საკმარისია, შევწყვიტოთ ფიქრი მოსალოდნელ საფრთხეზე, რომ კოშმარებიც გაქრება. გახსოვდეთ, ღამით, სიზმრებში, მთავარი მტერი თქვენი სულის სიღრმეში დამალული შიშია.
კოშმარულ სიზმრებს ერთი დადებითი თვისებაც აქვს: ისინი ერთგვარად ეხმარება ტვინს იმ საგანგაშო და ამაღელვებელი მოვლენების გადატანაში, რომლებსაც შესაძლოა ადამიანი მომავალში გადაეყაროს. ისინი ექსტრემალური სიტუაციების რეპეტიციას წარმოადგენს - მოსალოდნელი საფრთხის ძილში გაცნობის შედეგ ადამიანი უკეთესად უმკლავდება მას რეალურ ცხოვრებაში.
ასე რომ, კოშმარული სიზმრების მეშვეობით ადამიანი სწავლობს, როგორ მოიქცეს რეალურ სტრესულ სიტუაციაში.

შეგიძლიათ, ჩაიტაროთ ხუთსაფეხურიანი ფსიქოლოგიური ვარჯიშიც:
საფეხური პირველი: დაჯექით მოხერხებულად, მოეშვით. შეგიძლიათ, ამისთვის გამოიყენოთ ნებისმიერი საშუალება, ყველაზე ხშირად კი პაციენტებს ვურჩევთ, შეიგრძნონ საკუთარი სუნთქვა და სწორედ მასზე შეაჩერონ ყურადღება. შეიგრძენით ყოველი ჩასუნთქვა და ამოსუნთქვა. დაბინდეთ გონება ისე, თითქოს დასაძინებლად ემზადებოდეთ.
საფეხური მეორე: დახუჭეთ თვალები, უყურეთ კოშმარულ სიზმარს ხელახლა და მთლიანად განიცადეთ ის, რასაც ძილში განიცდით, ოღონდ ამ დროს ყურადღება გაამახვილეთ საკუთარ გრძნობებსა და ემოციებზე და არა სიზმრის შინაარსზე.
საფეხური მესამე: ჩახედეთ შიშს თვალებში, შეიმეცნეთ, რისი გეშინიათ ყველაზე მეტად და რას უფრთხით, განაწყვეთ თავი მის დასამარცხებლად.
საფეხური მეოთხე: წარმოსახვაში მიეცით საშინელი სიზმრების გმირებს იმის საშუალება, აკეთონ, რაც უნდათ, წარმოიდგინეთ, რომ ამას შორიდან უყურებთ და შემდეგ ყოველივეს ვიღაცას უყვებით.
საფეხური მეხუთე: კარგად გაიაზრეთ, რას გთავაზობთ კოშმარული სიზმრის ისტორია, რამდენად შეუძლია მას თქვენი ცხოვრების შეცვლა და რამდენად არის ეს შესაძლებელი.
თუ ყოველივეს ბოლომდე გააზრებას შეძლებთ, აუცილებლად იპოვით გზას, კოშმარი თქვენს მოკავშირედ აქციოთ, რათა მისი ხელმეორედ ნახვა ყოველგვარი ნეგატიური გრძნობისა და ემოციის გარეშე შეძლოთ.

ტრესი თანამედროვე საზოგადოების დაავადებაა. ცხოვრების დაძაბული რიტმი, სირთულეები, დაბრკოლებები, გადაუჭრელი პრობლემები წვეთწვეთობით გროვდება და ჩვენს ჯანმრთელობას ზიანს აყენებს. სტრესის თავიდან აცილება შეუძლებელია, მაგრამ როდესაც ვიცით მისი აღმოცენების მექანიზმი, ვიცნობთ სტრესორებს და მათთან გამკლავების ხერხებს, ორგანიზმი შეძლებს მომზადებას და მთელი შინაგანი ენერგიის მობილიზებას სტრესული ფაქტორების საწინააღმდეგოდ.

ადამიანი ძლიერია განსაზღვრულ ზღვრამდე. მაგალითად, ჩვენ შეგვიძლია, გავუმკლავდეთ ყოველდღიურ სტრესს სახლში, სამსახურში, ქუჩაში, მაგრამ როგორ მოვიქცეთ, როდესაც საქმე ეხება ჩვენსავე ან საყვარელი ადამიანის სიცოცხლეს, სტიქიურ უბედურებას, კატასტროფას? ამ საკითხების შესახებ ვესაუბრებით მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორს, პროფესორს, ბატონ დავით ზურაბაშვილს.


- ბატონო დავით, რა არის სტრესი?

- სტრესი არის ის უეცარი მდგომარეობა, რომელიც დაუგეგმავად ხდება ადამიანის ცხოვრებაში. სტრესია წყალდიდობა, მიწისძვრა, ხანძარი, განვითარებული ქვეყნების მოქალაქეებისათვის - დენის ათწუთიანი გამორთვა. ზოგს ეგებ გაეღიმოს კიდეც, რადგან იყო დრო, როდესაც ჩვენ დენის გამორთვას ჩვეულებრივ ამბად აღვიქვამდით, თუმცა ბოლო ხანს ისე შევეჩვიეთ მუდმივ დენს, რომ როდესაც ელექტროენერგიის მოწოდება უეცრად შეწყდება, მიზეზს ვკითხულობთ, ვნერვიულობთ, თუ წყალი თავის დროზე არ მოვიდა... ერთი სიტყვით, სტრესი არის ის, რისთვისაც მზად არ ვიყავით, რასაც არ ველოდით. მეცნიერული თვალსაზრისით კი სტრესი არის ორგანიზმის რეაქცია გარემოს ექსტრემალური ცვლილებებისადმი.

- თქვენ ჩამოთვალეთ სტრესის გამომწვევი სტიქიური მოვლენები, საყოფაცხოვრებო მიზეზები. ომი თუ შეიძლება ჩაითვალოს სტრესულ ფაქტორად?

- ერთია, როდესაც ადამიანი შორს არის და ომი უშუალოდ არ ეხება, მაგრამ ეხება მის ქვეყანას, მისთვის ძვირფას ადამიანებს, და მეორეა, როდესაც საკუთარ თავზე იწვნევ ომის მთელ საშინელებას. სტრესი, რომელიც უშუალოდ შეგეხო, ბევრად უფრო მძიმეა, ვიდრე სტრესი, რომელიც განიცადე როგორც მაყურებელმა. როდესაც დაიწყო ჩვენი ქვეყნის ოკუპაცია, კაფეები, რესტორნები - ადგილები, სადაც ადამიანი დასასვენებლად, განსატვირთად დადის - თითქმის ცარიელი იყო. პრაქტიკულად, სტრესი, რომელიც განიცადეს გორში, ცხინვალში, კოდორში მყოფმა ადამიანებმა, განიცადა დანარჩენმა საქართველომაც - მათაც კი, ვინც მხოლოდ პრესით ადევნებდა თვალს მოვლენებს და არც ახლობლები თუ სახლ-კარი დაუკარგავს. აქ შემდეგი მომენტია: როდესაც მე ვითავისებ ქვეყანას, როგორც ჩემსას, საკუთარს, უბედურების გადატანა ჩემთვის უფრო ადვილია. მე მარტო არ ვარ, ჩვენ ყველანი ერთად ვართ, ჩვენ ყველას გვიჭირს. ჩვენ ერთად დავძლევთ ამ პრობლემას. თუ ჩავთვალე, რომ ეს მხოლოდ ჩემი პრობლემაა და მე მარტო ვარ, მაშინ სტრესიდან გამოსვლა გაცილებით მეტად გამიჭირდება.

- ესე იგი, თანადგომის, კოლექტიური დახმარების იმედი სტრესთან გამკლავების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ფაქტორია?

- დიახ, ასეა. შედარებისთვის გავიხსენოთ აფხაზეთის ომის პერიოდი. მაშინ ვითარება დიამეტრულად განსხვავებული იყო. როდესაც იქ საომარი მოქმედებები მიმდინარეობდა, თბილისში ბევრი მხიარულად ატარებდა დროს. მაშინ ჩვენ არ ვიყავით ერთიანები. დღეს კი ყველა ცდილობდა, დახმარებოდა დაზარალებულ მოსახლეობას, იქნებოდა ეს თანხის გადარიცხვა თუ საყოფაცხოვრებო ნივთებით შეწევნა. ეს იმას ნიშნავს, რომ საზოგადოებამ გააცნობიერა, რა ხდებოდა ქვეყანაში და მონაწილე გახდა ამ მოვლენებისა, მიიღო გადაწყვეტილება და გადადგა ქვეყნის მომავლისთვის, ხვალინდელი დღისთვის სასიკეთო ნაბიჯი.

- როგორ ავარიდოთ თავი სტრესს, ან როგორ დავძლიოთ იგი?

- სტრესისთვის თავის არიდება შეუძლებელია. ყველაზე ქმედითი გზა ის იქნება, რომ მუდამ მზად ვიყოთ ექსტრემალური სიტუაციებისთვის, რაც, დამეთანხმებით, არარეალურია. უნდა ვიცხოვროთ ჩვეულებრივად, ლაღად, სტრესის შემთხვევაში კი გვქონდეს ადეკვატური რეაქცია და განვაგრძოთ წინსვლა.

- როგორ ვიპოვოთ ძალა წინსვლისთვის?

- პირველი, რაც უნდა გავაკეთოთ, ეს არის პრობლემის ვერბალიზაცია: მოვუყვეთ ამ პრობლემის შესახებ მეზობელს, ახლობელს, ამხანაგს, მეუღლეს, შვილს, მეგობარს... ჯერ ჩვენ გადმოვცემთ, რას განვიცდით, შემდეგ მოვისმენთ თანამოსაუბრის აზრს ამის თაობაზე. ერთსა და იმავე ფაქტს ჩვენ სხვადასხვა ინტერპრეტაციას ვაძლევთ. სტრესული ფაქტის ინტერპრეტაცია ცალმხრივად, ერთი ადამიანის ხედვით, სრულყოფილი არ იქნება, საჭიროა, პრობლემა დავინახოთ გლობალურად - ჩემი ხედვით, თქვენი ხედვით, მისი ხედვით, ყოველი მხრიდან. ამის შემდეგ ერთად დავგეგმოთ, როგორ მოვიქცეთ მომავალში. მოხდა საქართველოში არეულობა, გვყავს ლტოლვილები. ვისაც რა შეგვიძლია, იმით დავეხმაროთ ერთმანეთს. ის უარყოფითი ენერგია, რომელიც იმ მოვლენების დროს დაგროვდა, სადღაც უნდა დაიხარჯოს და ბევრმა ჩვენმა მოქალაქემ სწორედ ამაში დახარჯა. ამ საქმიანობის შესახებ მე ვუყვები სხვას, ის სხვა მიყვება, რა გააკეთა მან. შემდეგ უკვე ერთად ვგეგმავთ, რა გავაკეთოთ ხვალ. ასე რომ, სტრესთან ბრძოლა არის გუნდური ბრძოლა.

- გასაგებია, რომ გლობალურ სტრესთან ბრძოლა მხოლოდ გუნდურად არის შესაძლებელი, მაგრამ როდესაც ადამიანს პირადი პრობლემები აქვს, როგორ უნდა მოიქცეს, რომ არ ჩავარდეს დეპრესიაში და ღირსეულად გაუმკლავდეს თავს დატეხილ უსიამოვნებებს?

- სტრესთან ბრძოლის ფორმულა უნივერსალურია: ჯერ - უარყოფითი ემოციის გამოხატვა, შემდეგ -მოქმედება. ტყეში გზაც რომ დაგებნეთ და მარტოდმარტო დარჩეთ, ეს ფორმულა ამ შემთხვევაშიც გამოგადგებათ: შეგიძლიათ, დაჯდეთ და აღელვებული საკუთარ თავს ელაპარაკოთ, მერე კი, როდესაც დამშვიდდებით, დაფიქრდეთ იმაზე, საით წახვიდეთ.

- აცნობიერებს თუ არა ადამიანი, რომ იგი სტრესულ მდგომარეობაში იმყოფება?

- სტრესულ მდგომარეობაში ადამიანი სავსებით აგებს პასუხს საკუთარ ქმედებებზე. სხვა საქმეა აფექტი, მაგრამ ის მეტად ხანმოკლეა.
- დღეს თუ შეიძლება ითქვას, რომ მოსახლეობა გამოდის სტრესული მდგომარეობიდან? ხომ არ გახშირდა თქვენი პროფილის სპეციალისტებთან პაციენტთა ვიზიტები?

- არა, არ გახშირებულა. არსებობენ არასამთავრობო ორგანიზაციები, რომლებიც ამ პრობლემაზე მუშაობენ. მათმა ფსიქოლოგიური დახმარების სამსახურებმა ამ დღეებში ისე კარგად იმუშავეს, რომ ფსიქიატრებამდე პაციენტების მისვლის საჭიროება აღარ შექმნილა.

- დამოკიდებულია თუ არა სტრესისადმი ამტანობა ადამიანის კონსტიტუციურ ტიპზე?

- ალბათ, უფრო მართებული იქნება, ვთქვათ არა კონსტიტუციური, არამედ ეთნოკულტურული ტიპი. საქართველოს სხვადასხვა კუთხის ადამიანების რეაქცია სტრესზე სხვადასხვანაირია. ქართლელები გაწონასწორებული, არააფექტური ხალხია და პანიკა არ დაუფლებიათ, დინჯად, მშვიდად შეხვდნენ ყველაფერს. ჯერ ერთი, ეს მათ ხასიათში დევს, მეორეც, საქართველოს ისტორიის მანძილზე ქართლელები სულ იბრძოდნენ, ამიტომ მათში დევს ქვეცნობიერი მზაობა ომისადმი. გორის მიწისძვრის შემდეგ გაჩნდა ასეთი ანეკდოტი: გორელები შუა ქუჩაში დადიანო. მართლაც ასე იყო, რადგან მიწისძვრის მიმართ გენეტიკური მზაობა ჩვენში არ დევს. მაგალითად, იაპონიაში, სადაც კვირაში ერთხელ ხდება მიწისძვრა, შუა ქუჩაში არავინ დადის.

- კიდევ რაზეა დამოკიდებული სტრესის დროს ადამიანის რეაქცია?

- ეთნოსზე, სქესზე, დროზე. მაგალითად, ცნობილია, რომ გამთენიისას დაბომბვა ყველაზე შოკისმომგვრელია, შუაღამისას ან დღისით დაბომბვა შედარებით ადვილი გადასატანია.

- რა სიმპტომები ახასიათებს სტრესულ მდგომარეობას?

- კლასიკური ნიშნებია შფოთვა, ოფლიანობა, უსიამოვნო სიზმრები, დილით ისეთი შეგრძნებით გაღვიძება, თითქოს მთელი ღამე ფიზიკურ შრომაში გავატარეთ. დანარჩენი ნიუანსები, სიტუაციის კვალობაზე, სხვადასხვაა: გულისცემის გახშირება, სუნთქვის რიტმის ცვლილება და სხვა.

- შეიძლება თუ არა, სტრესმა გამოიწვიოს ორგანული დაავადება ან გაამწვაოს მისი ქრონიკული ფორმა?

- ასეთი რამ არ მოხდება. სტრესი ერთჯერადი, ხანმოკლე მოვლენაა. ის სწევს არტერიულ წნევას, მაგრამ არასოდეს გამოიწვევს ინსულტს.

- მაგრამ ხომ ვერ გავექცევით ნერვულ ფაქტორს და მის გავლენას ადამიანის ჯანმრთელობაზე?

- სტრესი არის ფსიქიკური (ორგანული) ფაქტორი, რომელიც სომატურ მხარეზე არ მოქმედებს. ის არ არის იმდენად ხანგრძლივი, რომ სომატურ დაავადებას დაუდოს სათავე.

- მაგრამ რაკი ფსიქოსომატური დაავადებების ცნება მაინც არსებობს, როგორც ჩანს, მას საფუძველიც აქვს...

- ეს ცნება გულისხმობს მდგომარეობას, როდესაც ადამიანს აქვს შეგრძნება, რომ რაღაც აწუხებს. მაგალითად, ზოგი გულს უჩივის და კარდიოლოგთან დადის ან აქვს ვეგეტატური შეტევები, თუმცა ამ კუთხით აბსოლუტურად ჯანმრთელია. აი, სომატურმა ფაქტორმა კი მართლაც შეიძლება გამოიწვიოს ფსიქიკის ცვლილებები და, ამის კვალობაზე, მეორეული ნევროზი. კიდევ ერთი რამ შეიძლება ითქვას: სტრესის დროს ხდება ორგანიზმის ძალთა და ფუნქციათა მობილიზება, სტრესის შემდგომ პერიოდში კი ორგანიზმი თითქოს ერთბაშად ეშვება, იმუნიტეტი ქვეითდება, რამაც შესაძლოა ხელი შეუწყოს ზოგიერთი დაავადების განვითარებას.

- ზემოთ ვერბალური ურთიერთობის კეთილისმყოფელ როლზე ვისაუბრეთ. შეიძლება თუ არა, სტრესის დაძლევაში დაგვეხმაროს მუსიკა, ლიტერატურა, მხატვრობა?

- ყველაფერი ის, რაც შექმნილია ადამიანის მიერ, სასარგებლოა საზოგადოების განვითარებისათვის. ალკოჰოლი სტრესთან გამკლავებაში ვერ დაგეხმარებათ. ეს ერთმნიშვნელოვანია. რაც შეეხება მუსიკას, თეატრს, მხატვრობას - ყოველივე ის, რაც ადამიანს ემოციების გადმოფრქვევის საშუალებას მისცემს, საუკეთესო საშუალებაა სტრესისგან თავის დასაღწევად. აუცილებელია ძილის მოწესრიგება. შრომის რაციონალური ორგანიზება.

სტრესის მორალური ასპექტი გულისხმობს, რა გავაკეთეთ პირადად ჩვენ, როგორ მივიღეთ მონაწილეობა პრობლემის გადაჭრაში: დავიმალეთ თუ ყველაფერი ვიღონეთ, რაც შეგვეძლო. საქართველოში თუ მის ფარგლებს გარეთ მცხოვრები ყველა ადამიანი, ვისაც საქართველოზე გული შესტკივა, პირნათელი უნდა იყოს მათი ხსოვნის წინაშე, ვინც ამ ოკუპაციას შეეწირა, ჰქონდეს საკუთარი თავისთვის სათქმელი, რომ ყველაფერს აკეთებს ქვეყნის წინსვლისათვის.

http://mkurnali.ge/index.php?option=com_co...mp;limitstart=1

ტრესი თანამედროვე საზოგადოების დაავადებაა. ცხოვრების დაძაბული რიტმი, სირთულეები, დაბრკოლებები, გადაუჭრელი პრობლემები წვეთწვეთობით გროვდება და ჩვენს ჯანმრთელობას ზიანს აყენებს. სტრესის თავიდან აცილება შეუძლებელია, მაგრამ როდესაც ვიცით მისი აღმოცენების მექანიზმი, ვიცნობთ სტრესორებს და მათთან გამკლავების ხერხებს, ორგანიზმი შეძლებს მომზადებას და მთელი შინაგანი ენერგიის მობილიზებას სტრესული ფაქტორების საწინააღმდეგოდ.

ადამიანი ძლიერია განსაზღვრულ ზღვრამდე. მაგალითად, ჩვენ შეგვიძლია, გავუმკლავდეთ ყოველდღიურ სტრესს სახლში, სამსახურში, ქუჩაში, მაგრამ როგორ მოვიქცეთ, როდესაც საქმე ეხება ჩვენსავე ან საყვარელი ადამიანის სიცოცხლეს, სტიქიურ უბედურებას, კატასტროფას? ამ საკითხების შესახებ ვესაუბრებით მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორს, პროფესორს, ბატონ დავით ზურაბაშვილს.


- ბატონო დავით, რა არის სტრესი?

- სტრესი არის ის უეცარი მდგომარეობა, რომელიც დაუგეგმავად ხდება ადამიანის ცხოვრებაში. სტრესია წყალდიდობა, მიწისძვრა, ხანძარი, განვითარებული ქვეყნების მოქალაქეებისათვის - დენის ათწუთიანი გამორთვა. ზოგს ეგებ გაეღიმოს კიდეც, რადგან იყო დრო, როდესაც ჩვენ დენის გამორთვას ჩვეულებრივ ამბად აღვიქვამდით, თუმცა ბოლო ხანს ისე შევეჩვიეთ მუდმივ დენს, რომ როდესაც ელექტროენერგიის მოწოდება უეცრად შეწყდება, მიზეზს ვკითხულობთ, ვნერვიულობთ, თუ წყალი თავის დროზე არ მოვიდა... ერთი სიტყვით, სტრესი არის ის, რისთვისაც მზად არ ვიყავით, რასაც არ ველოდით. მეცნიერული თვალსაზრისით კი სტრესი არის ორგანიზმის რეაქცია გარემოს ექსტრემალური ცვლილებებისადმი.

- თქვენ ჩამოთვალეთ სტრესის გამომწვევი სტიქიური მოვლენები, საყოფაცხოვრებო მიზეზები. ომი თუ შეიძლება ჩაითვალოს სტრესულ ფაქტორად?

- ერთია, როდესაც ადამიანი შორს არის და ომი უშუალოდ არ ეხება, მაგრამ ეხება მის ქვეყანას, მისთვის ძვირფას ადამიანებს, და მეორეა, როდესაც საკუთარ თავზე იწვნევ ომის მთელ საშინელებას. სტრესი, რომელიც უშუალოდ შეგეხო, ბევრად უფრო მძიმეა, ვიდრე სტრესი, რომელიც განიცადე როგორც მაყურებელმა. როდესაც დაიწყო ჩვენი ქვეყნის ოკუპაცია, კაფეები, რესტორნები - ადგილები, სადაც ადამიანი დასასვენებლად, განსატვირთად დადის - თითქმის ცარიელი იყო. პრაქტიკულად, სტრესი, რომელიც განიცადეს გორში, ცხინვალში, კოდორში მყოფმა ადამიანებმა, განიცადა დანარჩენმა საქართველომაც - მათაც კი, ვინც მხოლოდ პრესით ადევნებდა თვალს მოვლენებს და არც ახლობლები თუ სახლ-კარი დაუკარგავს. აქ შემდეგი მომენტია: როდესაც მე ვითავისებ ქვეყანას, როგორც ჩემსას, საკუთარს, უბედურების გადატანა ჩემთვის უფრო ადვილია. მე მარტო არ ვარ, ჩვენ ყველანი ერთად ვართ, ჩვენ ყველას გვიჭირს. ჩვენ ერთად დავძლევთ ამ პრობლემას. თუ ჩავთვალე, რომ ეს მხოლოდ ჩემი პრობლემაა და მე მარტო ვარ, მაშინ სტრესიდან გამოსვლა გაცილებით მეტად გამიჭირდება.

- ესე იგი, თანადგომის, კოლექტიური დახმარების იმედი სტრესთან გამკლავების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ფაქტორია?

- დიახ, ასეა. შედარებისთვის გავიხსენოთ აფხაზეთის ომის პერიოდი. მაშინ ვითარება დიამეტრულად განსხვავებული იყო. როდესაც იქ საომარი მოქმედებები მიმდინარეობდა, თბილისში ბევრი მხიარულად ატარებდა დროს. მაშინ ჩვენ არ ვიყავით ერთიანები. დღეს კი ყველა ცდილობდა, დახმარებოდა დაზარალებულ მოსახლეობას, იქნებოდა ეს თანხის გადარიცხვა თუ საყოფაცხოვრებო ნივთებით შეწევნა. ეს იმას ნიშნავს, რომ საზოგადოებამ გააცნობიერა, რა ხდებოდა ქვეყანაში და მონაწილე გახდა ამ მოვლენებისა, მიიღო გადაწყვეტილება და გადადგა ქვეყნის მომავლისთვის, ხვალინდელი დღისთვის სასიკეთო ნაბიჯი.

- როგორ ავარიდოთ თავი სტრესს, ან როგორ დავძლიოთ იგი?

- სტრესისთვის თავის არიდება შეუძლებელია. ყველაზე ქმედითი გზა ის იქნება, რომ მუდამ მზად ვიყოთ ექსტრემალური სიტუაციებისთვის, რაც, დამეთანხმებით, არარეალურია. უნდა ვიცხოვროთ ჩვეულებრივად, ლაღად, სტრესის შემთხვევაში კი გვქონდეს ადეკვატური რეაქცია და განვაგრძოთ წინსვლა.

- როგორ ვიპოვოთ ძალა წინსვლისთვის?

- პირველი, რაც უნდა გავაკეთოთ, ეს არის პრობლემის ვერბალიზაცია: მოვუყვეთ ამ პრობლემის შესახებ მეზობელს, ახლობელს, ამხანაგს, მეუღლეს, შვილს, მეგობარს... ჯერ ჩვენ გადმოვცემთ, რას განვიცდით, შემდეგ მოვისმენთ თანამოსაუბრის აზრს ამის თაობაზე. ერთსა და იმავე ფაქტს ჩვენ სხვადასხვა ინტერპრეტაციას ვაძლევთ. სტრესული ფაქტის ინტერპრეტაცია ცალმხრივად, ერთი ადამიანის ხედვით, სრულყოფილი არ იქნება, საჭიროა, პრობლემა დავინახოთ გლობალურად - ჩემი ხედვით, თქვენი ხედვით, მისი ხედვით, ყოველი მხრიდან. ამის შემდეგ ერთად დავგეგმოთ, როგორ მოვიქცეთ მომავალში. მოხდა საქართველოში არეულობა, გვყავს ლტოლვილები. ვისაც რა შეგვიძლია, იმით დავეხმაროთ ერთმანეთს. ის უარყოფითი ენერგია, რომელიც იმ მოვლენების დროს დაგროვდა, სადღაც უნდა დაიხარჯოს და ბევრმა ჩვენმა მოქალაქემ სწორედ ამაში დახარჯა. ამ საქმიანობის შესახებ მე ვუყვები სხვას, ის სხვა მიყვება, რა გააკეთა მან. შემდეგ უკვე ერთად ვგეგმავთ, რა გავაკეთოთ ხვალ. ასე რომ, სტრესთან ბრძოლა არის გუნდური ბრძოლა.

- გასაგებია, რომ გლობალურ სტრესთან ბრძოლა მხოლოდ გუნდურად არის შესაძლებელი, მაგრამ როდესაც ადამიანს პირადი პრობლემები აქვს, როგორ უნდა მოიქცეს, რომ არ ჩავარდეს დეპრესიაში და ღირსეულად გაუმკლავდეს თავს დატეხილ უსიამოვნებებს?

- სტრესთან ბრძოლის ფორმულა უნივერსალურია: ჯერ - უარყოფითი ემოციის გამოხატვა, შემდეგ -მოქმედება. ტყეში გზაც რომ დაგებნეთ და მარტოდმარტო დარჩეთ, ეს ფორმულა ამ შემთხვევაშიც გამოგადგებათ: შეგიძლიათ, დაჯდეთ და აღელვებული საკუთარ თავს ელაპარაკოთ, მერე კი, როდესაც დამშვიდდებით, დაფიქრდეთ იმაზე, საით წახვიდეთ.

- აცნობიერებს თუ არა ადამიანი, რომ იგი სტრესულ მდგომარეობაში იმყოფება?

- სტრესულ მდგომარეობაში ადამიანი სავსებით აგებს პასუხს საკუთარ ქმედებებზე. სხვა საქმეა აფექტი, მაგრამ ის მეტად ხანმოკლეა.
- დღეს თუ შეიძლება ითქვას, რომ მოსახლეობა გამოდის სტრესული მდგომარეობიდან? ხომ არ გახშირდა თქვენი პროფილის სპეციალისტებთან პაციენტთა ვიზიტები?

- არა, არ გახშირებულა. არსებობენ არასამთავრობო ორგანიზაციები, რომლებიც ამ პრობლემაზე მუშაობენ. მათმა ფსიქოლოგიური დახმარების სამსახურებმა ამ დღეებში ისე კარგად იმუშავეს, რომ ფსიქიატრებამდე პაციენტების მისვლის საჭიროება აღარ შექმნილა.

- დამოკიდებულია თუ არა სტრესისადმი ამტანობა ადამიანის კონსტიტუციურ ტიპზე?

- ალბათ, უფრო მართებული იქნება, ვთქვათ არა კონსტიტუციური, არამედ ეთნოკულტურული ტიპი. საქართველოს სხვადასხვა კუთხის ადამიანების რეაქცია სტრესზე სხვადასხვანაირია. ქართლელები გაწონასწორებული, არააფექტური ხალხია და პანიკა არ დაუფლებიათ, დინჯად, მშვიდად შეხვდნენ ყველაფერს. ჯერ ერთი, ეს მათ ხასიათში დევს, მეორეც, საქართველოს ისტორიის მანძილზე ქართლელები სულ იბრძოდნენ, ამიტომ მათში დევს ქვეცნობიერი მზაობა ომისადმი. გორის მიწისძვრის შემდეგ გაჩნდა ასეთი ანეკდოტი: გორელები შუა ქუჩაში დადიანო. მართლაც ასე იყო, რადგან მიწისძვრის მიმართ გენეტიკური მზაობა ჩვენში არ დევს. მაგალითად, იაპონიაში, სადაც კვირაში ერთხელ ხდება მიწისძვრა, შუა ქუჩაში არავინ დადის.

- კიდევ რაზეა დამოკიდებული სტრესის დროს ადამიანის რეაქცია?

- ეთნოსზე, სქესზე, დროზე. მაგალითად, ცნობილია, რომ გამთენიისას დაბომბვა ყველაზე შოკისმომგვრელია, შუაღამისას ან დღისით დაბომბვა შედარებით ადვილი გადასატანია.

- რა სიმპტომები ახასიათებს სტრესულ მდგომარეობას?

- კლასიკური ნიშნებია შფოთვა, ოფლიანობა, უსიამოვნო სიზმრები, დილით ისეთი შეგრძნებით გაღვიძება, თითქოს მთელი ღამე ფიზიკურ შრომაში გავატარეთ. დანარჩენი ნიუანსები, სიტუაციის კვალობაზე, სხვადასხვაა: გულისცემის გახშირება, სუნთქვის რიტმის ცვლილება და სხვა.

- შეიძლება თუ არა, სტრესმა გამოიწვიოს ორგანული დაავადება ან გაამწვაოს მისი ქრონიკული ფორმა?

- ასეთი რამ არ მოხდება. სტრესი ერთჯერადი, ხანმოკლე მოვლენაა. ის სწევს არტერიულ წნევას, მაგრამ არასოდეს გამოიწვევს ინსულტს.

- მაგრამ ხომ ვერ გავექცევით ნერვულ ფაქტორს და მის გავლენას ადამიანის ჯანმრთელობაზე?

- სტრესი არის ფსიქიკური (ორგანული) ფაქტორი, რომელიც სომატურ მხარეზე არ მოქმედებს. ის არ არის იმდენად ხანგრძლივი, რომ სომატურ დაავადებას დაუდოს სათავე.

- მაგრამ რაკი ფსიქოსომატური დაავადებების ცნება მაინც არსებობს, როგორც ჩანს, მას საფუძველიც აქვს...

- ეს ცნება გულისხმობს მდგომარეობას, როდესაც ადამიანს აქვს შეგრძნება, რომ რაღაც აწუხებს. მაგალითად, ზოგი გულს უჩივის და კარდიოლოგთან დადის ან აქვს ვეგეტატური შეტევები, თუმცა ამ კუთხით აბსოლუტურად ჯანმრთელია. აი, სომატურმა ფაქტორმა კი მართლაც შეიძლება გამოიწვიოს ფსიქიკის ცვლილებები და, ამის კვალობაზე, მეორეული ნევროზი. კიდევ ერთი რამ შეიძლება ითქვას: სტრესის დროს ხდება ორგანიზმის ძალთა და ფუნქციათა მობილიზება, სტრესის შემდგომ პერიოდში კი ორგანიზმი თითქოს ერთბაშად ეშვება, იმუნიტეტი ქვეითდება, რამაც შესაძლოა ხელი შეუწყოს ზოგიერთი დაავადების განვითარებას.

- ზემოთ ვერბალური ურთიერთობის კეთილისმყოფელ როლზე ვისაუბრეთ. შეიძლება თუ არა, სტრესის დაძლევაში დაგვეხმაროს მუსიკა, ლიტერატურა, მხატვრობა?

- ყველაფერი ის, რაც შექმნილია ადამიანის მიერ, სასარგებლოა საზოგადოების განვითარებისათვის. ალკოჰოლი სტრესთან გამკლავებაში ვერ დაგეხმარებათ. ეს ერთმნიშვნელოვანია. რაც შეეხება მუსიკას, თეატრს, მხატვრობას - ყოველივე ის, რაც ადამიანს ემოციების გადმოფრქვევის საშუალებას მისცემს, საუკეთესო საშუალებაა სტრესისგან თავის დასაღწევად. აუცილებელია ძილის მოწესრიგება. შრომის რაციონალური ორგანიზება.

სტრესის მორალური ასპექტი გულისხმობს, რა გავაკეთეთ პირადად ჩვენ, როგორ მივიღეთ მონაწილეობა პრობლემის გადაჭრაში: დავიმალეთ თუ ყველაფერი ვიღონეთ, რაც შეგვეძლო. საქართველოში თუ მის ფარგლებს გარეთ მცხოვრები ყველა ადამიანი, ვისაც საქართველოზე გული შესტკივა, პირნათელი უნდა იყოს მათი ხსოვნის წინაშე, ვინც ამ ოკუპაციას შეეწირა, ჰქონდეს საკუთარი თავისთვის სათქმელი, რომ ყველაფერს აკეთებს ქვეყნის წინსვლისათვის.

http://mkurnali.ge/index.php?option=com_co...mp;limitstart=1

დანტე
საინტერესო რაღაცეებს წერ

NIA
მადლობ ფისიქოლოგია მაგრად მაინტერესებს და...

ფსიქოანალიზის თეორია პიროვნების პირველი თეორიაა. ფროიდისთვის ადამიანი და პიროვნება ერთი და იგივეა. ფსიქოლოგია მარტო ადამიანს აქვს. ფროიდი ევოლუციური თეორიის მომხრეა. ნაშრომში "ტოტემი და ტაბუ" განიხილავს ორდა არსებებს, რომლებიც არც მაიმუნები არიან და ჯერ არც პიროვნებები, ცხოვრობენ ჯოგებად, ჯგუფებად. ჰყავთ უფროსი მამრი და მის გარდა არც ერთ წევრს არ აქვს საპირისპირო სქესთან სექსუალური ურთიერთობის დამყარების უფლება. ბიჭები იწყებენ ამბოხს მამის წინააღმდეგ და კლავენ მას და ძალიან ნანობენ ამას. ორდა არსებები იწყებენ შეთანხმებას, სექსუალური კავშირების გადანაწილებასა და ნადავლზე. აქ ეყრება საფუძველი პირველ საზოგადოებრივ კანონებს. იკრძალება ინცესტი და მამისადმი აგრესია. ეს ისეთი აკრძალვებია, რომლების ცნობიერებაში გაჩენაც კი დაუშვებელია - ტაბუირებულია.

საზოგადოების და პიროვნების ჩამოყალიბება პარალელური პროცესებია. ფროიდის მიხედვით, პირველი ცოდვა მამის მკვლელობაა; რელიგიის წარმოშობა ამ ცოდვის მონანიებას უკავშირდება. ღმერთის ხატი ეფუძნება ფილოგენეტურ მზაობასა და ონტოგენეტურად ფორმირებულ მამის ხატს არაცნობიერში; დედამიწაზე არსებულ რელიგიათა უმრავლესობაში ღმერთი მამრობითია და მას მრავლად აქვს ისეთი მახასიათებლები, როგორსაც ბავშვი განიცდის მამის მიმართ (ძლიერება, სამართლიანობა, ყოვლისმცოდნეობა, შიში ან/და მისი იმედი და ა.შ.). ბავშვი რომ პიროვნებად ჩამოყალიბდეს, ონტოგენეზში უნდა გაიაროს ფილოგენეზის მსგავსი საფეხურები. ხუთი წლის შემდეგ ხდება იმის დახვეწა, რაც ხუთ წლამდე ჩამოყალიბდა.

ბავშვი დაბადებისას ”იგი” (id)-ს მდგომარეობაშია. ”იგი” არის მთლიანად არაცნობიერი, ბნელი. მისთვის ლოგიკური აზროვნება უცხოა და არსებობს მხოლოდ აწმყო. აქვს სურვილები, რომელთა დაკმაყოფილებასაც მიელტვის. მისი მოქმედების პრინციპი არის სიამოვნების პრინციპი, რომელსაც თუ რეალობაში ვერ მიაღწევს, ახორციელებს შემდეგ მექანიზმებს: ჰალუცინაციები და რეფლექსური განტვირთვა. რისი დაკმაყოფილებაც ვერ ხერხდება, გარკვეული სახით ილექება და ვითარდება კომპლექსები. ”მე” (ego)-ს მოქმედების პრინციპი რეალურობის პრინციპია. ”იგი”-ს მოთხოვნილება რომ დაკმაყოფილდეს, რეალობაში უნდა გავიდეს. ჰალუცინაციებით არ ხერხდება მოთხოვნიბების დაკმაყოფილება. რეალობაში გასვლიდან იწყება ”მე”-ს ჩამოყალიბება. ”მე” არის ”იგი”-ს განვითარების გარკვეული საფეხური. ”მე”-მ გარკვეულწილად უნდა დააკმაყოფილოს ”იგი”-ს მოთხოვნილებები, თან ისე, რომ რეალობა უნდა გაითვალისწინოს. რეალობა უქმნის ბარიერებს. მექანიზმი, რითაც ”მე” თავისი მოქმედების პრინციპს ახორციელებს, არის ფსიქიკური პროცესები. მათი საშუალებით ხდება სინამდვილესთან ურთიერთობის დამყარება. ფროიდისათვის პირველადი ფსიქიკური არის ”იგი”, მეორადი - ”მე”. ”მე”-მ უნდა მოატყუოს ”იგი”, რომ დასტყუოს ენერგია. ”იგი”-ს არ შეუძლია ერთმანეთისაგან გაარჩიოს აღქმის ხატი ჰალუცინაციის ხატისაგან. ”იგი”-ს აღქმის ხატი მოქმედებაში მოყავს. (აღქმა ბოლომდე ობიექტური არ არის). ”მე”-ს პარალელურად, ყალიბდება ”ზე-მე”(super-ego). ”ზე-მე” არის ის, რასაც ჩვენ მორალს ვუწოდებთ და ის მორალური პრინციპებით მოქმედებს. მისი მექანიზმი ”მე”-ზე სინდისისა და სიამაყის გრძნობებით მანიპულირებს. მორალის ჩამოყალიბება მშობლებთან იდენტიფიკაციის გზით ხდება. ”ეგო” ორი ბატონის მსახურია: ”იგი”-ს და ”ზე-მე”-სი. მას მესამე ბატონიც ჰყავს – რეალობა.


პიროვნების მოდელი, რომელიც ფროიდმა ჩამოაყალიბა, შედგება ფუნქციურად განსხვავებული სამი ქვესტრუქტურისაგან,რომელთა ერთობლიობაც დამახასიათებელია ნებისმიერი პიროვნებისთვის.

ID - ლათინური სიტყვაა და ნიშნავს ”იგი”-ს, მას ეწოდა ”იგი”-რადგან ის ყველაზე უფრო მეტადაა განსხვავებული იმისგან რასაც ”მე”-ს ვუწოდებთ. ”იგი” ფლობს ისეთ ენერგიათა ფორმებს, რომლებიც კრიტიკულ ვითარებაში არ ემორჩილებიან ”მე”-ს.(შფოთვა, შიში, აგზნება და ა.შ). ”იგი” არის ინსტინქტთა საბადო. ”იგი” მთლიანად არაცნობიერია და ვინაიდან ვერ არჩევს გარეობიექტთა მნიშვნელობას, მას გააჩნია ამორალური(”ზე-მე”-ს საწინააღმდეგო) სურვილების წარმოშობის ძალა(აგრესიული და სექსუალური იმპულსები). ყოველივე ეს ვლინდება სიზმრებსა და მცდარ ქმედებებში. ”იგი”-სთვის არ არსებობს არანაირი ლოგიკა ან შეზღუდვა, ის მოქმედებს სიამოვნება-უსიამოვნების გარჩევის პრინციპით და შესაბამისად, მისთვის მოქმედების ერთადერთი საშუალება არსებობს - ესაა განტვირთვა ან განგაშის განცდების გაგზავნა ”მე”-სთან, რათა უსიამოვნებას განერიდოს.

EGO - ლათინური სიტყვაა და ნიშნავს ”მე”-ს(Self); ”მე” არის ფსიქიკური სტრუქტურა, რომელიც ყველაზე ცნობიერია, და შესაბამისად, იგი არის პასუხისმგებელი გადაწყვეტილების მიღებაზე. ”მე” ისწრაფვის ”იგი”-ს სურვილების დაკმაყოფილებისკენ გარემოში ქცევის საშუალებით, ისე, რომ მასში გათვალისწინებული იყოს ”ზე-მე”-ს მიერ წაყენებული მოთხოვნა-აკრძალვებიც. ”მე” რეალობაზე დაყრდნობით მოქმედებს და მისი უდიდესი ნაწილი ცნობიერია. ”მე”-ს იდეალური ფუნქციონირებისათვის აუცილებელია ”იგი”-ს მიერ წაყენებული მოთხოვნების დროში გადავადება მანამდე, სანამ მიზანშეწონილი ქცევით მოთხოვნილების დაკმაყოფილებისთვის სათანადო სიტუაცია არ შეიქმნება, რაც თავისთავად გულისხმობს გარემოში ”ზე-მე”-ს აკრძალვის გათვალისწინებას.

SUPER-EGO - არის ეგოს განვითარების საფეხური. ის ყალიბდება სოციალიზაციის შედეგად, ევოლუციის გზით. მისი არსია სხვა სუბიექტთა ინტერესების გათვალისწინება ქცევაში, რათა სოციალურ ჯგუფში კონფლიქტი არ მოხდეს. ”ზე-მე” გულისხმობს კულტურულ ნორმებსა და ღირებულებებს, ის არის ე.წ. მორალი და სინდისი. მას აქვს ემოციათა გარკვეული ფორმების დომინირების ძალა,- სირცხვილის შიში ან/და დანაშაულის შეგრძნება და ა.შ. ”ზე-მე”-ში გამოიყოფა ორი ქვესისტემა. ესენია ეგო-იდეალი და სინდისიერი სტრუქტურა; ეგო-იდეალი ყალიბდება წახალისების შედეგად, ხოლო სინდისიერი სისტემა - დასჯის შედეგად. ”ზე-მე” დასრულებულად მიიჩნევა მაშინ, როდესაც მშობლების კონტროლს თვითკონტროლი ენაცვლება.


-----------

ფროიდი
(1856-1939)

ზიგმუნდ ფროიდი დაიბადა 1856 წლის 6 მაისს ავსტრია-უნგრეთის პროვინცია მორავიაში,ქალაქ ფრაიბერგში,რომელსაც ამჟამად პრიბორი ჰქვია.იგი უფროსი შვილი იყო ხელმოკლე ებრაელი კომერსანტის იაკობის და მისი მეუღლის ემილის მრავალშვილიან (7 შვილიან) ოჯახში.როცა ზიგმუნდი 3 წლის იყო,მამამისმა ქონების უმეტესი ნაწილი დაკარგა და 1904 წლიდან ოჯახი იძულებული გახდა ვენაში გადასახლებულიყო.
უკვე ბავშვობაში ფროიდი თავისი ნიჭით გამოირჩეოდა.როგორც თვითონ იხსენებს ,ის დედის ნებიერა იყო,დედამისს გამორჩეულად უყვარდა და როგორც უფროსი და-ძმებს შორის ,ოჯახში გარკვეული პრივილეგიებითაც სარგებლობდა:მხოლოდ მას ჰქონდა ცალკე ოთახი და ნავთის ლამპა,რომლის შუქზეც მეცადინებოდა.სხვა დედმამიშვილები კი სანთლის შუქზე მეცადინეობით კმაყოფილდებოდნენ.
გიმნაზიაშიც ის პირველ მოსწავლედ ითვლებოდა,ყველა საგანს ადვილად სწავლობდა.ბავშვობაში მას მხედართმთავრობა ან მინისტრობა უნდოდა,მაგრამ იმ პერიოდში ავსტრიაში ანტისემიტურიუ განწყობა სუფევდა და როგორც ებრაელს არჩევანი უნდა გაეკეთებინა მედიცინასა და იურისპრუდენციას შორის.
1873 წელს ფროიდი ვენის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტზე შევიდა.განსაკუთრებით დაინტერესებული იყო ქიმიით.სწავლის პარალელურად მუშაობდა ვენის ფიზიოლოგიის ინსტიტუტში ბრიუკესთან. აქვეყნებდა სტატიებს ანატომიასა და ნევროლოგიაში.
სწავლის პერიოდში ფროიდს შეუყვარდა მარტა ბერნასი,რომელიც მისი დის ერთ-ერთი მეგობარი იყო.მარტა და ზიგმუნდი სანამ დაქორწინდებოდნენ,4 წელი იყვნენ დანიშნულები.
ფინანსური მდგომარეობის გამო,ფროიდი იძულებული იყო პრაქტიკისთვის მოეკიდა ხელი,თავდაპირველად ქირურგად მუშაობდა ,შემდეგ კი თერაპევტი გახდა.1885 წელს მიიღო ვენის უნივერსიტეტის პროფესორის პრესტიჟული თანამდებობა.
1884-87 წლებში ფროიდმა ჩაატარა მეცნიერული გამოკვლევები კოკაინთან დაკავშირებით.თავიდან ის გაოცებული იყო კოკაინის თვისებებით-''მე ჩემს თავზე გამოვცადე კოკაინის ზემოქმედება,რომელიც თრგუნავს შიმშილს,ძილს ,დაღლილობას და ერთიანად აძლიერებს ინტელექტუალურ უნარებს''-წერდა ფროიდი.იგი მიუთითებდა კოკაინის შესაძლო თერაპიულ გამოყენებაზე როგორც ფიზიკური ,ისე ფსიქოლოგიური დარღვევების დროს.შემდგომში მან კოკაინის ნარკოტიკული თვისებების შესწავლა დაიწყო და შეწყვიტა გამოკვლევები ამ მიმართულებით.

ფროიდმა 1885 წელს მიიღო პარიზში წასასვლელი გრანტი,სადაც ის ერთ-ერთ ცნობილ ნევროლოგს-ჟან მარტენ შარკოს შეხვდა.საფრანგეთში მუშაობისას დაინტერესდა ჰიპნოზის,როგორც თერაპიული საშუალების გამოყენების მიმართ.პარიზიდან დაბრუნებულმა დაიწყო თერაპიული მუშაობა,მაგრამ მალევე მიხვდა რომ ჰიპნოზი არ იყო ისეთი ეფექტური საშუალება,რადგან ხშირად ვერ უზრუნველყოფდა მოგონებას და საბოლოოდ უარი თქვა მის გამოყენებაზე.სამაგიეროდ დაიწყო თავისუფალი ასოციაციის მეთოდის გამოყენება-თავის პაციენტებს სთხოვდა გამოეთქვათ თავისუფლად ყველა აზრი,რაც კი თავში მოუვიდოდათ განურჩევლად იმისა,თუ როგორ უკავშირდებოდნენ ეს აზრები ერთმანეთს.
1896 წელს მან ამ მეთოდს ფსიქოანალიზი უწოდა.მისი მიმდევრები იყვნენ ცნობილი ექიმები-ადლერი,ფერენცი,იუნგი,ოტო რანკი და სხვები.თუმცა მოგვიანებით გაემიჯნენ.

I მსოფლიო ომის პერიოდში ოჯახს ძალიან გაუჭირდა.ომის დამთავრების შემდეგ ვენაში იფეთქა გრიპის ეპიდემიამ,გარდაიცვალა ზიგმუნდის გოგონა-სოფი (1920 წელს). სამი წლის შემდეგ ფროიდს უფროსი ვაჟი,ჰაინერლიც გარდაეცვალა.ამ ისტორიული კონტექსტის ფონზე განავითარა თავისი თეორია ''სიკვდილის ინსტიქტი''-სიკვდილის მოთხოვნილება,რომელიც სიცოცხლის ინსტინქტს უპირისპირდება.
1933 წელს ფაშისტებმა,რომლებსაც აღიზიანებდათ ფროიდი და მისი შემოქმედება,მისი წიგნები ბერვლინში დაწვეს.ამაზე ფროიდი წერდა:
-''რამხელა პროგრესს მივაღწიეთ,შუა საუკუნეებში ისინი მე დამწვავდნენ კოცონზე,დღეს კი მხოლოდ ჩემს წიგნებს წვავენ''.

მიუხედავად ჯანმრთელობის გაუარესებისა,ფროიდი აგრძელებდა შრომით საქმიანობას,ავრცობდა მიმდინარეობას და ღია იყო კრიტიკისადმი.1923 წელს მან გაიგო,რომ უკურნებელი სენით იყო დაავადებული .აღმოუჩინეს ყელის კიბო,რომლის გაჩენაც მოწევამ გამოიწვია (ყოველდღიურად 20 კუბურ სიგარას ეწეოდა). სიმსივნის გავრცელების შესაჩერებლად ფროიდმა 1923 წლიდან მოყოლებული 33 ოპერაცია გადაიტანა,რომელმაც მას განუზომელი ფიზიკური ტანჯვა მიაყენა.

1938 წელს,ავსტრიის გერმანიასთან მიერთების შემდეგ,ფროიდს პრობლემები შეექმნა.მისი შვილი ანას დაპატიმრება ძლიერი დარტყმა იყო მამისთვის. ამის შემდეგ,მეგობრების რჩევით ფროიდი იძულებული გახდა ემიგრაციაში წასულიყო და საბოლოოდ ლონდონში დასახლდა,სადაც მის სანახავად ბევრი ადამიანი მიდიოდა.მოგვიანებით ის ძმას წერდა,რომ თავის ცხოვრებაში პირველად და უკანასკნელად გაიგო რას ნიშნავს იყო ცნობილი პიროვნება.
სულ მალე,1939 წლის 23 სექტემბერს ფროიდი გარდაიცვალა.

სამწუხაროდ ფროიდის პირველმა ბიოგრაფმა,ერნსტ ჯონსმა,მისმა ახლო მეგობარმა,ძალზე მოკლე ანგარიში მოგვცა მისი ცხოვრების შესახებ.ზოგიერთი კიცხავდა მას თავის ცოლის დასთან სასიყვარულო კავშირის (?!),პროფესიული პატიოსნების არქონის და ფსიქოანალიზთან დაკავშირებული კონფინდენციალურობის იგნორირების გამო.

ფსიქოანალიტიკური თეორიის მიხედვით, პიროვნების ბირთვს ქმნის ადამიანის ფსიქიკაში არსებული მოვლენები (ინტრაფსიქიკური მოვლენები), რომლებიც ქცევის მოტივს წარმოადგენენ. ხშირად ადამიანები აცნობიერებენ ამ მოტივებს, თუმცა, ზოგი მოტივაცია არაცნობიერ დონეზეც მოქმედებს. ფროიდისათვის ყოველგვარ ქცევას აქვს მოტივი, მას არ იწვევს შემთხვევითი მოვლენები; ყველა მოქმედება განსაზღვრულია მოტივებით. ნებისმიერ ადამიანურ მოქმედებას აქვს მიზეზი და მიზანი, რომელიც შეიძლება აღმოჩენილ იქნეს აზრების ასოციაციების, სიზმრების, შეცდომებისა და შინაგან ვნებებზე მეტყველი სხვა ქცევითი მინიშნებების ანალიზის შედეგად. პიროვნების შესახებ ფროიდის ჰიპოთეზების პირველადი მონაცემები მიღებულ იქნა თერაპიის პროცესში მყოფ ინდივიდუალურ პაციენტებზე წარმოებული კლინიკური დაკვირვებებიდან და შემთხვევების სიღრმისეული შესწავლიდან. ფსიქიკური აშლილობების მქონე ადამიანების ინტენსიური შესწავლის შედეგად მან განავითარა ნორმალური პიროვნების თეორია. მოდით, განვიხილოთ ფროიდის თეორიის ზოგი ყველაზე მნიშვნელოვანი ასპექტი.

ლტოლვები და ფსიქოსექსუალური განვითარება
ნევროლოგიაში სამედიცინო პრაქტიკამ ფროიდი მიიყვანა თეორიულ დაშვებამდე, რომ იმ ქცევებს, რომელთაც ის თავის პაციენტებში აკვირდებოდა, საერთო ბიოლოგიური საფუძველი ჰქონდათ. ადამიანური მოქმედებების მოტივაციის წყაროდ მან მიიჩნია ყველა ინდივიდში არსებული ფსიქიკური ენერგია. მან დაუშვა, რომ ყველა ადამიანს უნდა ჰქონოდა თანდაყოლილი ინსტინქტები ანუ ლტოლვები (დრივეს), რომლებიც წარმოადგენდა სხეულში არსებული ორგანოების მიერ შექმნილ დაძაბულობის სისტემებს. აქტივაციის დროს ენერგიის ეს წყაროები შეიძლება გამოვლინდეს მრავალი განსხვავებული გზით.
ფროიდმა თავდაპირველად ორი ბაზისური ლტოლვის არსებობა დაუშვა. ერთი, მისი აზრით, დაკავშირებული იყო თვითშენახვასთან (ისეთ მოთხოვნილებებთან, როგორიცაა შიმშილი და წყურვილი); მეორეს მან უწოდა ეროსი, ძალა, დაკავშირებული სექსუალურ იმპულსებთან და სახეობის შენარჩუნებასთან. ამ ორი ლტოლვიდან ფროიდს უფრო მეტად სექსუალური იმპულსები აინტერესებდა. მან ძალზე გააფართოვა ადამიანის სექსუალური სურვილების ცნება და შიგ ჩართო არა მარტო სექსუალური კავშირის სურვილი, არამედ ყველა სხვა სიამოვნების მიღების ან სხვებთან ფიზიკური კონტაქტის დამყარების მცდელობაც. იგი იყენებდა ტერმინს ლიბიდო (ლიბიდო) სექსუალური იმპულსების ენერგიის წყაროს განსასაზღვრად. ლიბიდო არის ფსიქიკური ენერგია, რომელიც მიგვმართავს ყველა სახის შეგრძნებითი (სენსუალური) სიამოვნებისაკენ. სექსუალური იმპულსები დაუყოვნებლივ დაკმაყოფილებას მოითხოვენ, იქნება ეს პირდაპირი მოქმედებების თუ ფანტაზიებისა და სიზმრების მსგავსი არაპირდაპირი საშუალებების გზით.

ფროიდის მიხედვით, ეროსი, როგორც ფართოდ განსაზღვრული სექსუალური ლტოლვა, არ ჩნდება მოულოდნელად პუბერტატის (სქესობრივი მომწიფების) დროს, არამედ მოქმედებს დაბადებიდან. იგი ამტკიცებდა, რომ ეროსი თვალსაჩინოა იმ სიამოვნებაში, რომელსაც ჩვილები იღებენ გენიტალიების და სხვა მგრძნობიარე არეების, ანუ ეროგენული ზონების, ფიზიკური სტიმულაციით. ფროიდის ფსიქოსექსუალური განვითარების ხუთი საფეხური მოყვანილია ცხრილში 14.2. ის თვლიდა, რომ სექსუალური სიამოვნების ფიზიკური წყარო იცვლება ამ მოწესრიგებული პროგრესიით. ფსიქოსექსუალური განვითარების ერთ-ერთი მთავარი წინააღმდეგობა, ყოველ შემთხვევაში ბიჭებისათვის, აღმოცენდება ფალოსურ სტადიაზე, 4-5 წლის ასაკში, როდესაც ბავშვმა უნდა გადალახოს ოიდიპოსის კომპლექსი. ფროიდმა ამ კომპლექსს მითიური პერსონაჟის, ოიდიპოსის სახელწოდება მისცა, რომელმაც შემთხვევით მოკლა საკუთარი მამა და ცოლად შეირთო საკუთარი დედა. ფროიდის აზრით, ყველა პატარა ბიჭს აქვს თანდაყოლილი იმპულსი, განიხილოს მამა, როგორც სექსუალური მეტოქე დედის ყურადღებისათვის ბრძოლაში. რადგან პატარა ბიჭს არ ძალუძს მამის შეცვლა, ოიდიპოსის კომპლექსი ზოგადად გადაწყდება, როდესაც ბავშვი ახდენს იდენტიფიკაციას მამის სიძლიერესთან (ფროიდი არათანმიმდევრული იყო პატარა გოგონების გამოცდილების თეორიულ ახსნაში).

ფსიქოსექსუალური განვითარების სტადიები ფროიდის მიხედვით
სტადია ასაკი ეროგენული
ზონები მთავარი განვითარებადი მიზანი (კონფლიქტის პოტენციური წყარო) ამ სტადიაზე ფიქსირებული ბავშვების ზოგიერთი მახასიათებელი ზრდასრულობაში
ორალური 0_1 პირი, ტუჩები, ენა ძუძუთი კვების შეწყვეტა ორალური ქცევა, როგორიცაა მოწევა, ზედმეტი კვება, ინერტულობა და მიამიტობა
ანალური 2_3 ანუსი ტუალეტის ვარჯიში/ ქოთანზე მიჩვევა აკურატულობა (მეთოდურობა), ძუნწობა, ჯიუტობა, ან საპირისპირო
ფალოსური 4_5 გენიტალიები ოიდიპოსის კომპლექსი პატივმოყვარეობა, უგუნურობა, ან საპირისპირო
ლატენტური 6_12 არ არსებობს სპეციფიკური არე დაცვითი მექანიზმების განვითარება არც ერთი: ჩვეულებრივ, ფიქსაცია ამ საფეხურზე არ ხდება
გენიტალური 13_18 გენიტალიები მოწიფული სექსუალური ურთიერთობა ზრდასრულებმა, ვინც ნორმალურად მოახდინა ადრეული სტადიების ინტეგრირება, უნდა განავითარონ სხვების მიმართ გულწრფელი ინტერესი და მოწიფული სექსუალობა

ფროიდის მიხედვით, როგორც ზედმეტი დაჯილდოება, ისე ზედმეტი ფრუსტრაცია ფსიქოსექსუალური განვითარების რომელიმე ადრეულ სტადიაზე იწვევს ფიქსაციას, განვითარების მომდევნო სტადიაზე ნორმალურად გადასვლის უუნარობას. როგორც ნაჩვენებია ცხრილში 14.2, სხვადასხვა სტადიებზე ფიქსაციამ შეიძლება წარმოქმნას ზრდასრულობაში მრავალფეროვანი პიროვნული მახასიათებლები. ფიქსაციის ცნება ხსნის იმას, თუ რატომ ანიჭებდა ფროიდი ადრეულ გამოცდილებებს ასეთ მნიშვნელობას პიროვნების მთლიანობაში; იგი თვლიდა, რომ ფსიქოსექსუალური განვითარების ადრეულ საფეხურებზე მიღებულ გამოცდილებას უდიდესი გავლენა ჰქონდა პიროვნების ჩამოყალიბებაზე და ზრდასრულის ქცევით პატერნებზე.

ფსიქიკური დეტერმინიზმი
ფიქსაციის ცნება პირველ წარმოდგენას გვიქმნის ფროიდის მოსაზრებაზე, რომ ადრეული კონფლიქტები შემდგომი ქცევის განსაზღვრას უწყობს ხელს. ფსიქიკური დეტერმინიზმი წარმოადგენს დაშვებას, რომ ყველა ფსიქიკური და ქცევითი რეაქცია (სიმპტომი) განსაზღვრულია ადრეული გამოცდილებით. ფროიდის აზრით, სიმპტომები არ არის შემთხვევითი მოვლენები, პირიქით, ისინი მნიშვნელოვნად არის დაკავშირებული ცხოვრების მნიშვნელოვან მოვლენებთან.
ფსიქიკური დეტერმინიზმის რწმენამ მიიყვანა ფროიდი იქამდე, რომ მან განსაკუთრებით გამოჰყო არაცნობიერი _ საცავი ინფორმაციისა, რომელიც ხელმიუწვდომელია ცნობიერებისათვის. სხვა ავტორებს განხილული ჰქონდათ არაცნობიერის კონსტრუქტი, მაგრამ ფროიდმა ადამიანური ფიქრების, გრძნობების და მოქმედებების არაცნობიერი დეტერმინანტის ცნება ადამიანის ცხოვრების ცენტრში მოათავსა. მის მიხედვით, ქცევა შეიძლება მოტივირებულ იქნეს ლტოლვებით, რომელთა შესახებაც ადამიანმა არაფერი იცის. თქვენ შეიძლება მოქმედებდეთ მიზეზის ცოდნის გარეშე ან თქვენი მოქმედებების ჭეშმარიტი მიზეზის წვდომის შესაძლებლობის გარეშე. არსებობს თქვენი ქცევის მანიფესტირებული შინაარსი _ რას ამბობთ, რას აკეთებთ და რას აღიქვამთ _ რომლის შესახებაც თქვენ სრული ცოდნა გაქვთ, მაგრამ არსებობს, ასევე, ფარული, ლატენტური შინაარსიც. ნევროტული (შფოთვით გამოწვეული) სიმპტომების, სიზმრების, წერილობითი და მეტყველებითი მცდარი ქმედებების მნიშვნელობა უნდა ვეძიოთ აზროვნებისა და ინფორმაციის გადამუშავების არაცნობიერ დონეზე.
ფროიდის მიხედვით, ჩვენში არსებული იმპულსები, რომლებიც ჩვენთვის მიუღებელია, მაინც ცდილობენ გამოხატვის გზის პოვნას. ფროიდისეული მცდარი ქმედება ხდება, როდესაც ჩვენი საუბარი ან ქცევა გასცემს არაცნობიერ სურვილს. მაგალითად, ამ წიგნის ერთ-ერთი ავტორი ვალდებული იყო, სამადლობელო ბარათი დაეწერა, თუმცა ის არ იყო დიდად კმაყოფილი მეგობრის სახლში გატარებული შაბათ-კვირით; იგი აპირებდა, დაეწერა: _ „მიხარია, რომ ასეთი მაგარი დრო გავატარეთ ერთად“. მიუხედავად ამისა, საკმაოდ უსიამოვნო სატელეფონო საუბრის დროს მეგობარმა შეატყობინა, რომ სინამდვილეში მას დაეწერა: _ „მიხარია, რომ ასეთი ნაგავი დრო გავატარეთ ერთად“ . ხედავთ, თუ როგორ შეუძლია „მაგარი“-ს „ნაგავი“-თ შეცვლას არაცნობიერი სურვილი გამოხატოს? არაცნობიერი მოტივაციის ცნება ახალ განზომილებას მატებს პიროვნებას, რამდენადაც უშვებს ფსიქიკური ფუნქციონირების უფრო დიდ სირთულეს.

პიროვნების სტრუქტურა
ფროიდის თეორიაში პიროვნული განსხვავებები წარმოიქმნება იმ განსხვავებული გზებიდან, რომლებითაც ადამიანები უმკლავდებიან თავის ძირითად ლტოლვებს. ამ განსხვავებების ასახსნელად ფროიდმა წარმოგვიდგინა უწყვეტი ბრძოლა პიროვნების ორ ანტაგონისტურ ნაწილს _ იდსა და სუპერეგოს _ შორის, რომელსაც აშუალებს მე-ს მესამე ასპექტი _ ეგო. მიუხედავად იმისა, რომ ჩვენ განვიხილავთ ამ სამ ასპექტს ისე, თითქოს ისინი განცალკევებული არსებები იყვნენ, გახსოვდეთ, რომ ფროიდისთვის ისინი მხოლოდ განსხვავებულ ფსიქიკურ პროცესებს წარმოადგენდნენ; იგი არ განსაზღვრავდა განსაკუთრებულ მდებარეობებს ტვინში იდისათვის, ეგოსათვის და სუპერეგოსათვის.
იდი არის ძირითად ლტოლვების საცავი. ის ირაციონალურად ოპერირებს, მოქმედებს იმპულსურად და უბიძგებს გამოხატვისაკენ და დაუყოვნებელი სიამოვნებისაკენ იმის გათვალისწინების გარეშე, არის თუ არა ის, რაც მას სურს, რეალურად შესაძლებელი, სოციალურად სასურველი ანდა მორალურად მისაღები. იდს მართავს სიამოვნების პრინციპი, უმართავი ძიება სიამოვნებისა, განსაკუთრებით სექსუალური, ფიზიკური და ემოციური სიამოვნებისა, რომელიც უნდა იყოს განცდილი აქ და ამჟამად, შემდგომ შედეგებზე ზრუნვის გარეშე.
სუპერეგო წარმოადგენს ინდივიდის მიერ საზოგადოებისაგან ნასწავლი ღირებულებების საცავს, მორალური დამოკიდებულებების ჩათვლით. სუპერეგო უხეშად შეესაბამება სინდისის ზოგად ცნებას. ის ვითარდება, როდესაც ბავშვი საკუთარ ღირებულებებად იღებს მშობლების და სხვა უფროსების აკრძალვებს სოციალურად არასასურველ ქცევასთან დაკავშირებით. ეს არის უნდა-ს და არ უნდა-ს შინაგანი ხმა. სუპერეგო ასევე შეიცავს ეგოს იდეალს, ინდივიდის წარმოდგენას ისეთ პიროვნებაზე, როგორადაც ჩამოყალიბებას იგი უნდა ცდილობდეს. ამდენად, სუპერეგო ხშირად კონფლიქტშია იდთან. იდს უნდა იმის გაკეთება, რაც სიამოვნებას მიანიჭებს მაშინ, როდესაც სუპერეგო დაჟინებით ითხოვს იმის გაკეთებას, რაც სწორია.
ეგო არის მე-ს რეალობაზე დაფუძნებული ასპექტი, რომელიც განსჯის, აგვარებს კონფლიქტებს იდის იმპულსებსა და სუპერეგოს მოთხოვნებს შორის. ეგო წარმოადგენს ინდივიდის პირად შეხედულებებს ფიზიკურ და სოციალურ რეალობაზე, მის ცნობიერ წარმოდგენებს ქცევის მიზეზებსა და შედეგებზე. ეგოს საქმიანობის ნაწილია ისეთი მოქმედებების არჩევა, რომლებიც დააკმაყოფილებს იდის იმპულსებს არასასურველი სამომავლო შედეგების გამოწვევის გარეშე. ეგოს მართავს რეალობის პრინციპი, რომელიც რაციონალურ არჩევანს სიამოვნების მიღების მოთხოვნებზე მაღლა აყენებს. ამგვარად, ეგო შეაკავებს გამოცდაზე მოტყუების იმპულსს, ამ ტყუილში გამოჭერის შემთხვევაში სამომავლო შედეგზე ზრუნვის გამო, და ის, ეგო ჩაანაცვლებს ამ იმპულსს მომავალში უფრო კარგად სწავლის, ან მასწავლებლის სიმპათიის გამოწვევის გადაწყვეტილებით. როდესაც იდი და სუპერეგო კონფლიქტში იმყოფებიან, ეგო პოულობს ისეთ კომპრომისს, რომელიც ნაწილობრივ დააკმაყოფილებს ორივეს; თუმცა, როდესაც იდის და სუპერეგოს ზეწოლა ძლიერდება, ეგოსათვის უფრო ძნელი ხდება ოპტიმალური კომპრომისების გამოძებნა.

რეპრესია (განდევნა) და ეგოს დაცვა
ხანდახან იდსა და სუპერეგოს შორის კომპრომისი იდის გეგმების სრულ ჩაშლას გულისხმობს. უკიდურესი, ექსტრემალური სურვილები განიდევნებიან ცნობიერიდან არაცნობიერში. რეპრესია ანუ განდევნა არის ფსიქოლოგიური პროცესი, რომელიც იცავს ინდივიდს გამოხატვისათვის მიუღებელი და/ან სახიფათო იმპულსების, იდეებისა თუ მოგონებების გამო განიცდილის უკიდურესი შფოთვისა ან დანაშაულის განცდისაგან. ეგომ არაფერი იცის როგორც განდევნილი ფსიქიკური შინაარსის, ასევე იმ პროცესის შესახებ, რომლითაც რეპრესია ინახავს ინფორმაციას ცნობიერის ფარგლებს გარეთ. რეპრესია განიხილება ერთ-ერთ ძირითად საშუალებად იმ მრავალთა შორის, რომლებითაც ეგო იცავს თავს მუქარის შემცველი იმპულსებისა და იდეების მოზღვავებისაგან.
ეგოს დაცვის მექანიზმები არის ფსიქიკური სტრატეგიები, რომლებსაც ეგო იყენებს იდის გამოხატვის მაძიებელ იმპულსებსა და სუპერეგოს მიერ ამ იმპულსების უარყოფის მოთხოვნებს შორის არსებული ყოველდღიური კონფლიქტებისაგან თავის დასაცავად (იხილეთ ცხრილი 14.3). ფსიქოანალიტიკურ თეორიაში ითვლება, რომ ამ მექანიზმებს სასიცოცხლო მნიშვნელობა აქვთ ინდივიდის ფსიქოლოგიურ გამკლავებაში ძლიერ შინაგან კონფლიქტებთან. მათი გამოყენებით პიროვნებას შეუძლია შეინარჩუნოს საკუთარი მე-ს სასიამოვნო, მოსახერხებელი ხატი და, ასევე, მისაღები სოციალური ხატი. მაგალითად, თუ ბავშვს ძლიერი სიძულვილის გრძნობა აქვს მამის მიმართ, რომელიც, თუ გამოხატვის გზას ნახავს, სახიფათო იქნება, განდევნა მოაგვარებს ამას, შეიძლება სძლიოს მას. შემდგომში ეს მტრული იმპულსი ცნობიერად აღარ ითხოვს დაკმაყოფილებას და მისი არსებობაც კი არ არის აღიარებული. თუმცა, მიუხედავად იმისა, რომ იმპულსი არ ჩანს და მისი ხმაც არ ისმის, ის არ გაქრა; ეს გრძნობები კვლავაც თამაშობენ როლს პიროვნების ფუნქციონირებაში. მაგალითად, მამასთან ძლიერი იდენტიფიკაციით ბავშვმა შეიძლება აიმაღლოს თვითღირებულების განცდა და შეამციროს არაცნობიერი შიში, რომ მასში მტრულ განზრახვას აღმოაჩენენ.

ეგოს დაცვის მთავარი მექანიზმები
რეალობის უარყოფა მე-ს დაცვა არასასიამოვნო რეალობისაგან მის აღქმაზე უარის თქმით
ჩანაცვლება შეკავებული გრძნობების (როგორიცაა, მაგალითად, მტრულობა) გადატანა იმაზე ნაკლებ სახიფათო ობიექტზე, რომელმაც თავიდან გამოიწვია ემოცია;
ფანტაზია ფრუსტრირებული სურვილების დაკმაყოფილება წარმოსახულ მიღწევებში (გავრცელებული ფორმაა „ოცნება“);
იდენტიფიკაცია თვითღირებულების გრძნობის გაძლიერება სხვა (ცნობილ) ადამიანთან ან საზოგადოებასთან იდენტიფიკაციით;
იზოლაციასაზიანო სიტუაციიდან ემოციური მუხტის მოშორება ან შეუთავსებელი დამოკიდებულების დანაწევრება ლოგიკურად დაკავშირებულ ნაწილებად (შეჩერება კონფლიქტური დამოკიდებულებებისა, რომლებიც არასოდეს წარმოგვიდგებოდა, როგორც ერთდროული ან ერთმანეთთან დაკავშირებული). ასევე უწოდებენ დანაწევრებას;
პროექცია საკუთარი სირთულეებისათვის ბრალის სხვებზე გადატანა ან საკუთარი „აკრძალული“ სურვილების სხვებისათვის მიკუთვნება;
რაციონალიზაცია იმის დამტკიცების მცდელობა, რომ საკუთარი ქცევა „რაციონალურია“ და გამართლებადი და, ამდენად, საკუთარსა და სხვების მოწონებას იმსახურებს;
რეაქციის ფორმაცია სახიფათო სურვილების გამოხატვის შეჩერება საწინააღმდეგო დამოკიდებულებისა და ქცევის ტიპების განხორციელებით და მათი როგორც "ბარიერების" გამოყენებით;
რეგრესია განვითარების ადრეულ დონეზე დაბრუნება, რაც გულისხმობს უფრო ბავშვურ პასუხებსა და, როგორც წესი, ასპირაციის უფრო დაბალ დონეს;
რეპრესია მტკივნეული ან სახიფათო აზრების განდევნა ცნობიერიდან, მათი არაცნობიერში შენახვა. ეს ითვლება ყველაზე ძირეულ დაცვის მექანიზმად;
სუბლიმაცია ფრუსტრირებული სექსუალური სურვილების დაკმაყოფილება ან მათგან განთავისუფლება კულტურაში სოციალურად მიღებული ჩანაცვლებითი არასექსუალური მოქმედებებით.

ფროიდის თეორიაში შფოთვა არის ინტენსიური ემოციური პასუხი, აღძრული მაშინ, როდესაც განდევნილი კონფლიქტი აპირებს ცნობიერში ამოსვლას. შფოთვა ხიფათის ნიშანია: _ განდევნა არ მუშაობს! ინთება წითელი შუქი! საჭიროა მეტი დაცვა! დროა, ამოქმედდეს დაცვის მეორე ხაზი, ერთი ან მეტი ეგოს დაცვის მექანიზმი, რომლებიც შეამცირებენ შფოთვას და განდევნიან არასასიამოვნო იმპულსებს უკან არაცნობიერში. მაგალითად, დედამ, რომელსაც არ მოსწონს თავისი ვაჟიშვილი და არ სურს მასზე ზრუნვა, შეიძლება გამოიყენოს რეაქციის ფორმაცია, რომელიც მის მიუღებელ იმპულსს საწინააღმდეგოში გადაიყვანს: _ "მე არ მძულს ჩემი ბავშვი" გახდება "მე მიყვარს ჩემი ბავშვი. ხედავთ, როგორი სიყვარულით ვზრუნავ მასზე?" დაცვის ასეთი ხერხები შფოთვის შემსუბუქებაში გადამწყვეტ, გამკლავების ფუნქციას ასრულებენ.
თუ დაცვითი მექანიზმები გვიცავენ შფოთვისაგან, რატომ არის, რომ მათ მაინც შეიძლება უარყოფითი შედეგები მოგვიტანონ? რამდენად გამოსადეგიც არ უნდა იყვნენ ისინი, ეგოს დაცვის მექანიზმები იმთავითვე თავის მოტყუებაა. მათი გადაჭარბებული გამოყენების შემთხვევაში ისინი უფრო მეტ პრობლემებს იწვევენ, ვიდრე წყვეტენ. ფსიქოლოგიურად არაჯანსაღია დიდი დროისა და ფსიქიკური ენერგიის დახარჯვა მიუღებელი იმპულსების ლავირებაში, დაფარვაში და სხვა არხისაკენ წარმართვაში შფოთვის შემცირების მიზნით. ასეთი ქმედება ცოტა ენერგიას ტოვებს პროდუქტიული ცხოვრებისათვის და დამაკმაყოფილებელი ადამიანური ურთიერთობებისთვის. ზოგიერთი ფსიქიკური დაავადება შფოთვის შემცირებისათვის დაცვის მექნიზმების გადაჭარბებული გამოყენების შედეგია.

ფროიდის თეორიის შეფასება
პირველ რიგში, ფსიქოანალიტიკური ცნებები ბუნდოვანია და არ არის ოპერაციულად განსაზღვრული; რთულია თეორიის დიდი ნაწილის მეცნიერულად შეფასება, რადგანაც შეუძლებელია ზოგი მისი ცენტრალური ჰიპოთეზის უარყოფა და, ამდენად, ფროიდის თეორია საეჭვო ხდება. როგორ უნდა იყოს პირდაპირი გზით შესწავლილი ცნებები ლიბიდო, პიროვნების სტრუქტურა და ინფანტილური სექსუალური იმპულსების რეპრესია?
მეორე, ამავე საკითხთან დაკავშირებული კრიტიკა არის ის, რომ ფროიდის თეორია წარმოადგენს კარგ მონათხრობს, მაგრამ ცუდ მეცნიერებას. ის სანდოდ ვერ წინასწარმეტყველებს, რა მოხდება; ის რეტროსპექტულად გამოიყენება მას შემდეგ, რაც მოვლენები მოხდა. პიროვნების გაგებისათვის ფსიქოანალიტიკური თეორიის გამოყენება, როგორც წესი, მოიცავს ისტორიულ რეკონსტრუქციას და არა _ შესაძლებელი მოქმედებების და წინასწარმეტყველებადი შედეგების მეცნიერულ კონსტრუქციას. გარდა ამისა, მიმდინარე ქცევის ისტორიული წარმოშობის გადაჭარბებული ხაზგასმით ეს თეორია არ უთმობს ყურადღებას ამჟამინდელ სტიმულებს, რომლებიც შეიძლება იწვევდნენ და ინარჩუნებდნენ ქცევას.
არსებობს ფროიდის თეორიის კიდევ სამი მთავარი კრიტიკა: _ პირველი _ ის განვითარების თეორიაა, მაგრამ არასოდეს მოიცავდა ბავშვებზე დაკვირვებებსა და კვლევებს; მეორე _ ტრავმატული გამოცდილების (როგორიცაა ბავშვების შეურაცხყოფა) შესახებ მოგონებების რეინტერპრეტაციით და მათთვის ფანტაზიების დარქმევით (რაც ეფუძნება ბავშვის მშობელთან სექსუალური კონტაქტის სურვილს) მას მინიმუმამდე დაჰყავს ამ გამოცდილების მნიშვნელობა; მესამე _ ამ თეორიას ანდროცენტრული (მამაკაცზე-ცენტრირებული) გადახრა აქვს, რადგანაც ის ნორმად კაცის მოდელს იყენებს და არც კი ცდილობს, განსაზღვროს, თუ რა განსხვავება შეიძლება არსებობდეს ქალების შემთხვევაში.
მიუხედავად ზემოთქმულისა, ფროიდის თეორიის ზოგიერთი ასპექტი ახლაც აღიარებულია, რამდენადაც ისინი მოდიფიცირდა და გაუმჯობესდა ემპირიული კვლევების შედეგად.
ფროიდის თეორია ნორმალური და პათოლოგიური პიროვნების ფუნქციონირების შესახებ ყველაზე უფრო რთული, ყოვლისმომცველი და დაუმარცხებელი ხედვაა მაშინაც კი, როდესაც მისი წინასწარმეტყველებები მცდარია. ყველა სხვა თეორიის მსგავსად, ფროიდის თეორიას საუკეთესოდ ეპყრობიან, როგორც თეორიას, რომელიც უნდა დადასტურდეს, ან არ დადასტურდეს მისი შემადგენელი ელემენტების მიხედვით. ფროიდი ინარჩუნებს გავლენას თანამედროვე ფსიქოლოგიაზე, რადგან ზოგი მისი იდეა ფართოდაა მიღებული, სხვები კი უარყოფილ იქნა

ზოგიერთმა მათგანმა, ვინც ფროიდის შემდეგ მოვიდა კვლევით ასპარეზზე, შეინარჩუნა პიროვნების მისეული ხედვა, როგორც ბრძოლის ველისა, რომელზეც არაცნობიერი საწყისი იმპულსები ებრძვიან სოციალურ ღირებულებებს, თუმცა, ფროიდის ინტელექტუალური შთამომავლებიდან ბევრმა შეიტანა კორექტივები პიროვნების ფსიქოანალიტიკურ ხედვაში. ზოგადად, ამ პოსტ-ფროიდიანელებმა შემდეგი ცვლილებები შემოიტანეს:
1.მათ მეტი აქცენტი გააკეთეს ეგოს ფუნქციებზე, ეგოს დაცვების, მე-ს განვითარების, ცნობიერი აზროვნების პროცესებისა და პიროვნების ძალაუფლების ჩათვლით;
2.მათი აზრით, სოციალური ცვლადები (კულტურა, ოჯახი და თანატოლები) უფრო დიდ როლს თამაშობენ პიროვნების ჩამოყალიბებაში;
3.ისინი ნაკლებ აქცენტს აკეთებენ ზოგადი სექსუალური იმპულსების, ანუ ლიბიდოს ენერგიის მნიშვნელობაზე;
4.მათ პიროვნების განვითარება ბავშვობის მიღმა მთელი სიცოცხლის მანძილზე გაავრცეს.


ალფრედ ადლერმა უარყო ეროსისა და სიამოვნების პრინციპის მნიშვნელობა. ადლერის აზრით, უმწეო, სხვებზე დამოკიდებული პატარა ბავშვის მსგავსად, ყველა ადამიანი განიცდის ინფერიორობის (ანუ არასრულფასოვნების) გრძნობას. ის ამტკიცებდა, რომ ყველას ცხოვრებაში დომინირებს ამ გრძნობის დაძლევის გზების ძიება. ადამიანები ახდენენ ამ გრძნობის კომპენსაციას ადეკვატურობის გრძნობის მიღწევით ან, უფრო ხშირად, გადაჭარბებით კომპენსაციას სუპერიორობის (ანუ ჭარბი თვითშეფასების) მიღწევის მცდელობით. პიროვნება სტრუქტურირებულია ამ მისწრაფების ირგვლივ; ადამიანები ცხოვრების სტილს ავითარებენ ინფერიორობის ბაზისური, ყოვლისმომცველი გრძნობის დაძლევის კონკრეტულ გზებზე დაყრდნობით. პიროვნების კონფლიქტი ჩნდება ექსტერნალური გარემოებების ზეწოლასა და ადეკვატურობისაკენ ინტერნალურ მისწრაფებას შორის შეუთავსებლობის გამო და არა ადამიანის შიგნით შეჯიბრებაში მყოფი იმპულსების გამო.

კარენ ჰორნი აღიზარდა ფსიქოანალიტიკურ სკოლაში, მაგრამ რამდენიმე მიმართულებით განუდგა ორთოდოქსულ ფროიდისტულ თეორიას. იგი დაუპირისპირდა ფროიდის ფალოცენტრისტულ აქცენტს პენისის მნიშვნელობაზე და შექმნა თეორია, რომლის მიხედვითაც მამაკაცური შური ორსულობის, დედობის, მკერდისა და ძუძუთი კვების მიმართ ბიჭებისა და კაცების არაცნობიერის დინამიკურ ძალას წარმოადგენს. ამ "საშვილოსნოს შურს" მიჰყავს მამაკაცები ქალების გაუფასურებისკენ და კრეატულ მუშაობაზე მიმართული არაცნობიერი იმპულსებით გადაჭარბებული კომპენსაციისაკენ. ჰორნიმ, ასევე, ფროიდზე მეტად გაუსვა ხაზი კულტურულ ფაქტორებს და ყურადღება გაამახვილა ამჟამინდელი ხასიათის სტრუქტურაზე და არა ინფანტილურ სექსუალობაზე . რადგანაც ჰორნის ასევე გავლენა ჰქონდა ჰუმანისტური თეორიების განვითარებაზე, ჩვენ დავუბრუნდებით მის იდეებს შემდეგ ქვეთავში.

კარლ იუნგმა დიდად გააფართოვა არაცნობიერის ცნება. მისთვის არაცნობიერი არ იყო შეზღუდული ინდივიდის უნიკალური ცხოვრებისეული გამოცდილებით, არამედ, ასევე, აღსავსე იყო ძირეული ფსიქოლოგიური ჭეშმარიტებებით, რომელსაც მთელი ადამიანური რასა იზიარებს, კოლექტიური არაცნობიერით. კოლექტიური არაცნობიერი ხსნის თქვენს მიერ პრიმიტიული მითების, ხელოვნების ფორმებისა და სიმბოლოების ინტუიტურ გაგებას, რომლებიც ყოფის უნივერსალურ არქეტიპებს წარმოადგენენ. არქეტიპი არის კონკრეტული გამოცდილების ან ობიექტის პრიმიტიული სიმბოლური წარმოდგენა, რეპრეზენტაცია. ყოველი არქეტიპი ასოცირებულია მის შესახებ გრძნობისა და ფიქრის, ან მისი განსაკუთრებული გზით განცდის ინსტინქტურ ტენდენციასთან. იუნგმა მრავალი არქეტიიპი მოიყვანა ისტორიიდან და მითოლოგიიდან: - მზე ღმერთი, გმირი, დედამიწა. ანიმუსი იყო მამრობითი არქეტიპი მაშინ, როდესაც ანიმა - მდედრობითი და ყველა ქალი და კაცი განიცდიდა ორივე არქეტიპს განსხვავებული ხარისხით. მე-ს არქეტიპია მანდალა, ანუ ჯადოსნური წრე, რომელიც სიმბოლურად ასახავს ერთიანობისა და მთლიანობისკენ სწრაფვას. იუნგს ჯანმრთელი, ინტეგრირებული პიროვნება წარმოედგინა, როგორც ისეთი ურთიერთსაწინააღმდეგო ძალების ბალანსირება, როგორიცაა მასკულინური აგრესია და ფემინინური მგრძნობიარობა. პიროვნების, როგორც დინამიკურ ბალანსში მყოფი კომპენსატორული შინაგანი ძალების კონსტელაციის, ხედვას ეწოდა ანალიტიკური ფსიქოლოგია. გარდა ამისა, იუნგმა უარყო ლიბიდოს პირველადი მნიშვნელობა, რომელიც ესოდენ ცენტრალური იყო ფროიდის თეორიისათვის; მან დაამატა ორი თანაბრად ძლიერი არაცნობიერი ინსტინქტი: - ქმნის, კრეატულობის მოთხოვნილება და კოჰერენტულ, მთლიან ინდივიდად ჩამოყალიბების მოთხოვნილება.

კარლ გუსტავ იუნგი - ანალიტიკური ფსიქოლოგია

აი ამ თემის გავრცობა გადავწყვიტე. რათგან ვფიქრობ ეს ერთერთი ყველაზე რთული და ნაკლებად გასაგები თეორიაა ფსიქოლოგიაში. ბევრი მკვლევარი იუნგის თეორიას "ფსევდომეცნიერებასაც" კი უწოდებს. მართლაც ეს თეორია უფრო მითოლოგიურ და ხელოვნების ანალიზს ეყრდნობა ვიდრე მკაცრ მეცნიერულ კვლევებს, თანაც ის ნაკლებ სტრუქტურირებულია.
იმისათვის, რომ გაერკვე ამა თუ იმ ფსიქოლოგის თეორიაში ხშირად სასარგებლოა იცოდე მისი პიროვნების შესახებ ამიტომ თავდაპირველად მოვიყვან კარლ იუნგის მოკლე ბიოგრაფიულ მონაცემებს.

მოკლე ბიოგრაფიული მონაცემები

კარლ გუსტავ იუნგი დაიბადა შვეიცარიაში 1875 წელს. მამამისი გახლდათ პროტესტანტი მღვდელი. იუნგი იხსენებდა, რომ მამა თუმცა ღა იცავდა ყველა წეს-ჩვეულებას, როგორც ეს კეთილსინდისიერ მღვდელს შეეფერება, მაგრამ ამის და მიუხედავად შინაგანად არ იყო დარწმუნებული ღმერთის არსებობაში. იუნგის დედა ემოციურად გაუწონასწორებელი ქალი იყო. შემდგომში იუნგი მას როგორც სულიერად ავადმყოფს დაახასიატებს. საერთოდ საინტერსეოა, რომ იუნგის სანათესაოში მრავლად მოიპოვებოდა ფსიქიური პრობლემების მქონე ადამიანები, მაგალითად მისი ბიძაშვილი ქალი, რომელიც ამტკიცებდა, რომ მედიუმი იყო. იუნგმა მისი შემთხვევა თავის დისერტაციაშიც კი გამოიყენა. თავად იუნგსაც ქონდა გარკვეული პრობლემები. ის იხსენებდა, რომ ჰქონდა ხოლმე შეგრძნება ტითქოს მასში ორი ადამიანი ცხოვრობს, რაც მის პიროვნების გახლეჩაზე მიუთითებდა, თუმცაღა მნიშვნელოვან პათოლოგიაში არ გადაზრდილა.
სამედიცინო ფაკულტეტის დამთავრების შემდგომ იუნგი ფსიქიატრიით, კერძოდ კი ფსიქოანალიზით დაინტერესდა. იგი იყენებდა ფროიდის მიერ შემოღრებულ თავისუფალ ასოციაციათა ტექნიკას. ფროიდს და იუნგს ხანგრძლივი მიმოწერა ჰქონდათ, სადაც ორივენი დიდ აღტაცებას და პატივისცემას გამოხატავდნენ ერთმანეთისადმი,. საბოლოოდ ისინი შეხვდნენ ერთმანეთს. მათი პირველი შეხვედრა 13 საათს გრძელდებოდა. ფროიდი იუნგს როგორც საკუთარ მემკვიდრეს აღიქვამდა. მაგრამ მოგვიანებიტ მათ შორის უთანხმოება გაჩნდა. იუმგი მიხვდა რომ ფროიდი ზედმეტ ყურადღება აქცევს თავის თეორიასში სექსუალირობას და გადაწყვიტა ლიბიდოს ცნება უფრო გაეფართოებინა. იუნგისეული გაგებით ლიბიდო არის არა მხოლოდ სექსუალური არამედ საერთოდ სასიცოცხლო ფსიქიური ენერგია. აღსანიშნავია ასევე, რომ როდესაც ფროიდი და იუნგი საუბრებში ერთმანეთს უზიარებდნენ საკუთარი სიზმრების ინტერპრეტაციებს. ფროიდი ხშირად გვერდს უვლიდა საკუთარი სიზმრების გარკვეული ნაწილების ინტერპრეტირებას, რათა არ შეელახა საკუთარი რეპუტაცია.
აღსანისნავია ასევე იუნგის პარანორმალური თვისებებისადმი მიდრეკილება. მაგალითად , მას ღამით გამოაღვიძა თავის ტკივილმა, როგორც გაირკვა დილით დაახლოებით იმავე დროს მისმა ერთერთმა პაციენტმა მოიკლა თავი ცეცხლსასროლი იარაღიდან თავში გასროლით. ასევე იუნგისა და ფროიდის პირველი შეხვედრისას, ორივე ფსიქოლოგმა მკაფიოდ გაიგონა რაღაც ძლიერი ხმა, რომელიც წიგნების კარადის მხრიდან მოისმოდა. იუნგმა გამოთქვა აზრი, რომ ეს ორი ანალიტიკოსის შეხვედრის შედეგად წარმოქმნილი ენერგია იყო და რომ ის განმეორდებოდა და მართლაც ხმა განმეორდა. შესაძლოა ეს ყოველივე დამთხვევა იყო, მაგრამ იუნგი თვლიდა, რომ ეს იყო კოლექტიური არაცნობიერის გამოხატულება და ასეთ მოვლენებს სინქრონია დაარქვა. ასევე აღსანიშნავია, რომ იუნგის სიკვდილის ღამეს რამდენიმე მისმა მოწაფემ ერთი და იგივე კოშმარული სიზმარი ნახა.

ფსიქიკის სტრუქტურა და არქეტიპები

ისევე როგორც ფროიდი იუნგიც მიიჩნევდა, რომ პიროვნება შედგება ცნობიერი და არაცნობიერი ნაწილებისგან, რომელთა შორის სადარჯოზე და დასაბალანსებლად დგას ეგო ანუ ადამიანის მეობის და პიროვნული იდენტიფიკაციის გაგანმსაზღვრელი ფსიქიური სტრუქტურა. ძირითადი სხვაობა იუნგისა და ფროიდის თეორიებს შორის არის ის, რომ იუნგი არაცნობიერს ყოფს ორ ნაწილად ინდივიდუალურ და კოლექტიურ არაცნობიერად. როგორც Qaloba-მ უკვე აღნიშნა თავის მიმოხილვაში ინდივიდუალური არაცნობიერი იქმნება ადამიანის ცხოვრებისეული გამოცდილებიდან გამომდინარე, ხოლო კოლექტიური არაცნობიერი არის მემკვიდრეობითად, გენეტიკურად შეძენილი ფსიქიურ სტრუქტურათა (არქეტიპების) ერთობლიობა, რომელიც საუკუნეების და ათასწლეულების მანძილზე ყალიბდებოდა კაცობრიობის დედამიწაზე ცხოვრების შედეგად. კოლექტიური არაცნობიერი იუნგის მიხედვით ეს არის კაცობრიობის ცხოვრებისეული გამოცდილება, რომელმაც დამახინჯებული, სიმბოლური სახით მოაღწია ჩვენამდე.
იუნგის თეორიაში ერთერთი ცენტრალური ადგილი უკავია არქეტიპის ცნებას. იუნგი მას გარკვეულ ფორმას, ყალიბს ადარებდა, რომელიც ცხოვრების განმავლობაში შესაძლოა სხვადასხვანაირი შინაარსით შეივსოს, თუმცა ღა ძირითადი დამახასიათებელი ნიშნები და ფორმა რჩება უცვლლი. არქეტიპებს აქვთ გარემოში პროეცირების უნარი ანუ ეს თუ ის არქეტიპი შესაძლებელია ყოველდღიურ ცხოვრებაში იქნას გადმოტანილი სიმბოლური სახით და პროეცირდებოდესჩვენს გარშემომყოფ ადამიანებსა და ობიექტებზე. მაგალითად დედის ატქეტიპს ერთი ქალისათვის შესაძლებელია ყოველდღიურ ცხოვრებაში განასახიერებდეს საკუთარი დედა, მეორესთვის კი ეს იყოს, ვთქვათ ნათლია ან მონაზონი, რომელთანაც მას სულიერი შეხება აქვს.ასევე აღსანიშნავია, რომ არქეტიპებს იუნგის მიხედვით გააჩნიათ ინდივიდუალურობა და ძალუძთ ეგოს დამოუკიდებლად არსებობა. ზოგი არქეტიპი უფრო ახლოს დგას ცნობიერთან, ზოგი კი იმდენად მოშორებულია რომ მისი გამოაშკარავება შესაძლებელია მხოლოდ სიზმრების ან მითოლოგიის და თქმულებების გაანალიზებით. მოდით უფრო დაწვრილებით შევჩერდეთ თვითოეულ მათგანზე.

ინდივიდუალური არაცნობიერის არქეტიპები

პერსონა. ეს არქეტიპი ყველოაზე ახლოს დგას ცნობიერთან. ის შესაძლებელია "მე"-კონცეფციის და რეპრეზენტირების ცნებებს შევადაროთ სოციალურ ფსიქოლოგაში.
პერსონა არის ის სოციალური ნიღაბი, რომელსაც ყოველი ჩვენგანი ატარებს საზოგადოებაში. ყოველ ჩვენგანს სურს გარკვეული სახით წარმოჩინდეს სოციუმში და ყველა შესაბამის ნიღაბს ვირგებთ. როგორც ჩანს ასეთი მიდრეკილება ადამიანს ოდიდგანვე მოყვებოდა რამაც გამოიწვია დროთა განმავლობაში პერსონის არქეტიპის ჩამოყალიბება. სხვაგვარად რომ ვთქვათ საზოგადოებაში თვითწარმოჩენის მიდრეკოლება , შეიძლება ითქვას ინსტინქტი, იუნგის მიხედვით არის ადამიანის თანდაყოლილი თვისება.
ჩრდილი. ეს არქეტიპიც შედარებით ახლოსაა ცნობიერთან და ყველაზე უფრო მეტად ფროიდისეულ "იდს" გვაგონებს. ჩრდილი არის ინდივიდუალური არაცნობიერის ის ადგილი , სადაც თავმოყრილია პიროვნებისთვის დამახასიათებელი, მაგრამ მისთვის მიუღებელი თვისებები - იმპულსები და ინსტინქტები. აქ რასაკვირველია ჭარბობენ სექსუალური და აგრესიული თვისებები. თუმცა "ჩრდილში" შესაძლოა აღმოჩბნდეს პიროვნებისთვის მიუღებელი ნებისმიერი სხვა თვისება თუ მოთხოვნილება.
ანიმა და ანიმუსი. წარმოადგენენ შესაბამისად ქალური და მამაკაცური თვისებების ნაკრებს. ანიმა არის მამაკაცისათვის დამახასიათებელი ქალური თვისებები, ხოლო ანიმუსი არის ქალისთვის დამახასიატებელი მამაკაცური თვისებების ერთობლილობა. ანიმისა და ანიმუსის პრინციპს ნათლად გამოხატავს ინისა და იანის თეორია აღმოსავლურ ფილოსოფიაში.

უპირატესად კოლექტიური არაცნობიერისთვის დამახასიათებელი არქეტიპები

თუ კი ინდივიდუალური არაცნობიერის არქეტიპები ახლოსაა ცნობიერთან და შედარებით უფრო ხშირად გვხვდება ყოველდრიურ ცხოვრებაში, მაშინ კოლექტიური არაცნობიერის არქეტიპები უმეტესწილად სიზმრებში და მითებში იმალება.
დედის არქეტიპი. ფროიდისაგან განსხვავებით იუნგი უფრო ფართოდ უყურებდა საეთოდ დედის ცნებას ფსიქოლოგიასა და ფილოსოფიაში. დედის არქეტიპი ყოველივე ქალურის, სიცოცხლის მომცემის ამსახველი ფსიქიური სტრუქტურაა. ქრისტიანობაში ამ არქეტიპის გამოხატულებად შესაძლებელია ღვთისმშობელი, ყოვლადწმინდა მარიამი დასახელდეს. იუნგის თანახმად დედის არქეტიპის გააქტიურება ქალში იწვევს დდობრივი ზრუნვისა და სითბოს განვითარებას. თუმცაღა როგორც ჩანს დედის ხატი (არქეტიპი) ყოველთვის არ იყო ასე ცალსახად დადებითი თვისებების მქონე. ისევე როგორც ნებისმიერი არქეტიპი დედის არქეტიპიც ამბივალენტური ანუ ურთიერთგამომრიცხავია. ქალმა გარდა სიცოცხლისა შესაძლებელია ნგრევა და სიკვდილიც მოიტანოს. აქ ჩანს ქალისთვის ზოგადად დამახასიათებელი ირაციონალური, ბობოქარ-ემოციური ბუნება, თანაც ქალს შეუძლია როგორც შვას ასევე შთანთქას. საინტერესოა რომ ქალის ეს ბნეკი კყუთხე დროთა განმავლობაში მოცილდა არქეტიპს. თავდაპირველად ადრეულ მითებსა და თქმულებებში გამუდმებით ჩნდება ქალის პერსონაჟი რომელიც ერთდროულად როგორც სიცოცხლის ასევე სიკვდილის ქალღმერთია. მაგალითად სლავებთან ეს არის მარა, ინდუისტებთან კალი. მხოლოდ მოგვიანებით ჩამოშორდა ეს ბნელი, სიკვდილის მთესველი ასპექტი ქალურ არქეტიპს და დარჩა მხოლოდ დადებით, რომელის წმინდა მარიამის სახით გვევლინება დღეს ქრისტიანობაში.
სულიერი მამა. თუ დედის არქეტიპი უფრო ირაციონალური და ემოციური ხასიათისაა, როგორც ეს ქალს შეეფერება. მაშინ მამის არქეტიპი ეს არის ყოველივე რაციონალურის და ლოღიკურის საწყისი. იუნგის აზრით ამ არქეტიპის სიმბოლური გამოხატულებებია მამაღმერთი, მოძღვარი, გურუ. ერთი სიტყვით დიდი სიბრძნის მატარებელი მამაკაცი. საინტერესოა, რომ იუნგი არ უპირისპირებს დედისა და მამის არქეტიპებს, როგოერც ამას ფროიდი აკეთებს, საწინააღმდეგო სქესის ბავშვს (მაგალითად ოედიპოსის და ელექტრას კომპლექსი). პირიქით ის ხაზს უსვამს, რომ ამ არქეტიპების წყალობით ადამიანში ვითარდება შესაბამისად ქალისა და მამაკაცისთვის დამახასიათებელი თვისებები.
გმირი. თითქმის ნებისმიერ მითში და თქმულებაში არსებობს პერსონაჟი, რომელიც ამაცხებს მტრულ, ბოროტ ძალებს და სიკეთესა და სინათლეს თესავს. ფსიქოლოგიური თვალსაზრისით ასეთი არქეტიპი შესაძლებელია გამოხატევდეს პიროვნებისთვის დამახასიაღებელ ნათელ, კრეტიულ, შემოქმედებით ძალას, რომელის მწეშვეობუითაც პიროვნება ახერხებს კომპლექსების დაძლევას და კრიზისიდან გამოსვლას და შესაბამისად პიროვნულ ზრდასაც უწყობს ხელს.
ტრიქსტერი ანუ იგივე ჯამბაზი ან მასხარა. ამ არქეტიპში თავმოყრილია ადამიანისთვის დამახასიათებელი უარყოფითი თვისებები, შეიძლება ითქვას რომ ტრიქსტერი "ჩრდილის" პერსონიფიკაცია, გაადამიანებული ვარიანტია. ამ არქეტიპის გამოხატულებებია ცბიერი, შავი იუმორის მქონე პერსონაჟები. მაგალითად ჩვენს ფოლკლორში ასეთი ბერიკა: აღვირახსნილი, უტიფარი ჯამბაზი. ხშირად ამ არქეტიპის გააქტიურება ხდება, როდესაც პიროვნება ზედმეტად ჭარბად თრგუნავს და განდევნის მისთვის დამახასიათებელ უარყოფით ემოციებს. ასეთ სიტუაციის უკიდურეს შემთხვევფაში შესაძლებელია აღმოცენდეს პიროვნენის გაორება, როდესაც კეთილი და ბოროთი იროვნების ნაწილები ცალცალკე წარმოჩინდებიან ერთსა და იმავე ადამიანში.გაიხსენეთ ფილმი ჯიმ კერის მონაწილეობით "მე, ისევ მე და ირენი".
მანდალა. დაბოლოს მანდალა. ეს არის არქეტიპი, რომელიც წარმოადგენს ყოველივეს გაერთიანების პიროვნების მთლიანობისა და ჰარმონიული განვითარების სიმბოლოს. მისი სიმბოლოური გამოსახულებებია ნებისმიერო წრე, მაგალითად კარმული წრე ინდუიზმში. ისევე, როგორც სხვა არქეტიპები ეს არქეტიპიცამბივალენტუირია. ის ერთიანობასთან ერთად ქაოსსაც აღნიშნავს, ოღონდ პირველად ქაოსს, რომლისგანაც შემდგომში ყოველივე შეიქმნა.

სამწუხაროდ ეს არქეტიპების არასრული ჩამონათვალია. არსებობს კიდევ რამდენიმე ათეულინ არქეტიპი თავთავისი ინტერპრეტაციების ვარიანტებით. მე მხოლოდ რამდენიმე ძირითადის აღწერა ვეცადე.

ვინსაც დაგაინტერესათ ამ თემამ შემიძლია გირჩიოთ მშვენიერი იუნგიანელი ფსიქოლოგი ქალბატონის კლარისა პინკოლა ესტესის წიგნი "მგლებთან მორბემალი. ქალური არქეტიპი მითებსა და თქმულებებში". ამ წიგნში ავტორი განიხილავს ქალურ ფსიქოლოგიას თქმულებებისა და ზღაპრების ანალიზზე დაყრდნობით. წიგნი დაწერილია ძალიან მსუბუქი, პოპულარული ენით. ასე რომ ის განკუთვნილია არა მხოლოდ ფსიქოლოგებისთვის არანედ ასევე ყველა იმ ადამიანისთვის, რომელიც დაიტერესებულია თვითანალიზით და პიროვნულ ზრდით:

ფროიდისეული პიროვნების სტრუქტურა


ფროიდის მიხედვით,პიროვნების სტრუქტურა 3 ნაწილისგან შედგება:
ა)იდი
ბ)ეგო
გ) სუპერეგო.
ფროიდის მიხედვით-das es-იგი,das ich-მე,das uber-ich_ზე-მე

ეს კომპონენტები უფრო შემადგენელ ნაწილებად უნდა მივიჩნიოთ,ვიდრე განსაკუთრებულ ''სტრუქტურებად'',ისინი ჰიპოთეტურია და ზღვარის გავლა არც ისე ადვილია.

იდი

იდი პიროვნების პირველწყარო სისტემაა:ეს არის მატრიცა,რომლისგანაც შემდგომ ყალიობდება ეგო და სუპერ-ეგო.იდი მოქმედეს სიამოვნების პრინციპით,თავისი ბუნებით ბიოლოგიურია,მჭიდროდ უკავშირდება სხეულს და მისგან იღებს ენერგიას.ფროიდი იდს განიხილავდა როგორც შუამავალს ორგანიზმის სომატურ და ფსიქიკურ პროცესებს შორის..
იდი პრიმიტიული და არაორგანიზებულია,ჩვენი პიროვნების მიუწვდომელი,ბნელი ნაწილია.მასზე ინფორმაცია მოპოვებულია სიზმრის მუშაობის და ნევროტული სიმპტომების წარმოშობის შესწავლის გზით.მასში არის რაღაც ბნელი,ქაოტური,რომელიც არ ემორჩილება კანონებს,წესებს.მისთVის უცხოა ნებისყოფა,შეფასება,სიკეთე ,ბოროტება..მასში ურთიერთგამომრიცხავი იმპულსები გვერდიგვერდ თანაარსებობენ და უკეთეს შემთხვევაში კომპრომისულ წარმონაქმნებში ერთიანდებიან..მასზე არ მოქმედებს არც დრო და არც უარყოფა...იდმა არაფერი იცის ობიექტური რეალობის შესახებ.მთლიანად სუბიექტურ განცდათა სამყაროს წარმოადგენს.შესაბამისად,რაკი არ გააჩნია ობიექტური რეალობა,არც იცვლება.მისი შინაარსი თითქმის უცნობია,მოიცავს აზრებს,რომლებიც არასდროს ცნობიერდებიან და აზრებს,რომლებიც ცნობიერების მიერ უარყოფილიქნა.
მისი მიზანია სიამოვნების გაძლიერება და დისკომფორტის მდგომარეობის მინიმუმამდე დაყვანა.
ბავშვებს თავიდან მხოლოდ იდი აქვთ,ამიტომ მათთვის წარმოუდგენელი და განუხორციელებელი ამოცანაა პირველადი მოთხოვნილებების დაკმაყოფილების გადადების დასწავლა,მაშინვე უნდა ის ,რაც უნდა და არა სხვა დროს.უბრალოდ მარტო იდის ქონის გამო ვერც კი წარმოუდგენიათ,რომ მათი მოთხოვნების გარდა ობიექტური რეალობაც არსებობს.
ობიექტური რეალობის გაცნობიერება კი ეგოს წარმოქმნის დროს ხდება.


ეგო

ეგო გარესამყაროსთან,რეალობასთან იმყოფება კონტექსტში,იგი იდისგან იღებს სტრუქტურას,ფუნქცია ს და ენერგიას,მისგან ვითარდება,რათა ისევ მისი სურვილები და მოთხოვნილებები დააკმაყოფილოს.
ეგოს წარმოქმნის შემდეგ ბავშვი იწყებს რეალობის გაცნობიერებას,იდის მოთხოვნილებების დაშოშმინებას.ფაქტიურად ეგო არის შუამავალი გარემოსა და იდს შორის.
ეგოპს ფუნქციაა პიროვნების სოცოცხლის უნარიანობის,უსაფრთხოების და ჯანმრთელი ფსიქიკის უზრუნველყობა.ეგო ცდილობს იდის სურვილების გამოხატვას და დაკმაყოფილებას იმ შეზღუდვების გათვალისწინებით,რომელთაც გარე სამყარო აწესებს.მისი მოქმედება მდგომარეობს შინაგანი და გარეგანი გამღიზიანებლების მიერ შექმნილი დაძაბულობოს დონის რეგულირებაში.
ეგო,რაკი რეალობასაც ითვალისწინებს,მაშასადამე იცვლება გარემოს მიხედვით.

სუპერ-ეგო

სუპერეგო განვითარებული პიროვნების ბოლო კომპონენტია და წარმოადგენს ქცევის სტანდარტებისა და საზოგადოებრივი ნორმების ფორმას.სუპერეგო მორალური ძალაა,ის იდეალი უფროა ,ვიდრე რეალობა და სრულყოფილების მიღწევას უფრო ემსახურება,ვიდრე სიამოვნებას.მისი ამოცანაა რაიმეს სისწორის ან მცდარობის შეფასება დაწესებული ნორმებიდან გამომდინარე.
ფროიდიდ აზრით,ადამიანის ორგანიზმი არ იბადება სუპერ-ეგოთი.ბავშვები იძენენ მას მშობლებთან ,მასწავლებლებთან და სხვა ფიგურებთან ურთიერთობის შედეგად.ფორმალურად მაშინ ჩნდება,როცა ბავშვი ''სწორისა'' და ''არასწორის'' გარჩევას იწყებს,იგებს რა არის კარგი და რა-ცუდი (3-5 წლები).თავდაპირველად სუპერ-ეგო მშობლების მოლოდინებს ასახავს-თუ რა არის კარგი და რა-ცუდი,მაგრამ მოგვიანებით ,სოციალური სამყაროს გაფართოებასთან ერთად (ბაღი,სკოლა..),სუპერ-ეგოს სფეროც იზრდება.
ფროიდი სუპერ-ეგოს 2 ქვესისტემად ჰყოფს:სინდისად და ეგო-იდეალად.
სინდისი შეიძინება მშობლებისეური სასჯელის მეშვეობით (''შეიძლება დავისაჯო'') და მაშინ წარმოიშვება,როდესაც ბავშვმა იცის,რომ კონკრეტული ქმედებით რაღაც დააშავა.
ეგო-იდეალი კი ფორმირდება იმისგან,რასაც მშობლები აქებენ ან მაღალ შეფასება საძლევენ,მას ინდივიდი საკუთარი თავისთვის მაღალი სტანდარტების წაყენებისკენ მიჰყავს.
სუპერ-ეგო მთლიანად ჩამოყალიბებულად ითვლება,როდესაც მშობლების კონტროლს თვითკონტროლი ცვლის.

ფროიდის მიხედვით "ოიდიპოსის კომპლექსი" ჩნდება ფალოტურ ფაზაში 3-დან 6 წლამდე (განვითარების სტადიები ზემოთ წერია).
ტერმინს საფუძვლად დაედო ბერძნული მითოლოგიის პერსონაჟის ოიდიპოსის ისტორია,რომელმაც მოკლა მამა და დედა მოიყვანა ცოლად..ფროიდის აზრით ,ამ მითში სიმბოლურად არის მოცემული თითოეული ბავშვის ფარული სურვილი რომ მოიშოროს თავისივე სქესის მშობელი და საპირისპირო სქესის მშობელთან დაამყაროს სექსუალური კავშირი.ფროიდის მიმდევრები დარწმუნებულნი არიან ,რომ ბავშვს ამის გაკეთების ფარული სურვილი აქვს.
ოიდიპოსის კომპლექსი განსხვავებულია გოგონებთან და ბიჭებთან.გოგონებთაან ამ კომპლექსს "ელექტრას კომპლექსს'' უწოდებენ.
ბიჭებთან სიყვარულის,სითოს წყარო თავიდანვე დედაა,ის მასზე ზრუნავს.ბავშვს თავისი ფარული სურვილის შესრულებაში ხელს მამა უშლის და მტრად აღიქვამს,ამასთან ხვდება რომ მასთან შედარებით ნაკლები ძალა აქვს,ვერ შეებრძოლება და უკან იხევს.კასტრაციის შიში აიძულებს დათრგუნოს სურვილები.მოგვიანებით,7 წლის ასაკისთვის ბავშვი საბოლოოდ თრგუნავს ფარულ ლტოლვას და მამას მტრად აღარ აღიქვამს,არამედ მას ადარებს საკუთარ თავს.

გოგონებთან სხვაგვარად ვიტარდება.გოგონა "აღმოაჩენს" რომ ის მამისგან,ძმისგან... განსხვავდება.გოგონას უვითარდება "პენისის შური" ,ამიტომ ცდილობს მამასთან კავშირის დამყარებას,რათა მოიპოვოს ის,რაც არ აქვს (?!).მოგვიანებით,გოგონაც თრგუნავს ფარულ ლტოლვას და დედას ემსგავსება.ფროიდის აზრით,გოგონა გაუცნობიერებლად ფიქრობს,რომ როდისმე მამის მსგავს მამაკაცს გაჰყვება ცოლად.ასევე მოგვიანებით ზოგიერთი ქალი ოცნებობს ,რომ პირველი შვილი ბიჭი ჰყავდეს.ესეც აღიქმება როგორც ელექტრას კომპლექსის გაგრძელებას.


-------------
საერთოდ,ძნელია დაუშვა,რომ ამგვარი რამ შეიძლება არსებობდეს,სწორედ სექსუალურ მხარეზე ზედმეტი ყურადღებისთვის გამახვილებისთვის აკრიტიკებენ ფროიდს,მაგრამ რაც არ უნდა იყოს,მას მაინც ვერ დაუკარგავ ამაგს-სწორედ ფროიდმა შეუწყო ხელი არაცნობიერის მეცნიერულ კვლევას და ფსიქოლოგთა ყურადღება არაცნობიერზე გადაიტანა

Я и Оно
Настоящее обсуждение продолжает ход мыслей, начатый в моем труде «По ту сторону принципа наслаждения» в 1920 г. Я сам, как там и упоминается, относился к этому ходу мыслей с известным благожелательным любопытством. Оно продолжает прежние мысли, связывает их с различными фактами аналитического наблюдения и стремится из этого соединения вывести новые заключения; но оно не прибегает к новым займам у биологии и поэтому ближе к психоанализу, чем мой труд «По ту сторону...». Оно носит скорее характер синтеза, чем спекуляции, и ставит, как кажется, перед собою высокую цель. Но я знаю, что обсуждение это останавливается перед самым трудным, и я с этим ограничением вполне согласен.
При этом обсуждении это затрагивает вещи, до сих пор предметом психоаналитической разработки еще не являющиеся, поэтому неизбежно оно задевает некоторые теории, которые выдвигались непсихоаналитиками или же психоаналитиками, от психоанализа отходившими. Вообще я всегда был готов признать мои обязательства по отношению к другим работникам, но в данном случае я не чувствую себя отягченным долгом благодарности. Если до сих пор психоанализ не отдавал должного некоторым вещам, то это никогда не случалось потому, что он не замечал их заслуг или отрицал их значение, а потому, что следует определенному пути, который так далеко еще не завел. Когда же, наконец, психоанализ к этой вехе подошел, многое представляется ему в ином свете, чем другим.