ესეც დასრულებული ფორმა ჩემი საკონფერენციო ნამუშევრის, რომელშიც გავიმარჯვე სხვათაშორის..

მომცეს სერტიფიკატი "ორიგინალური ნაშრომი"
ემილი დიკინსონი-არვინ ვარ მე
XX საუკუნის დასაწყისში ამერიკული ლიტერატურა რეალიზმის მძლავრი აღმავლობით აღინიშნა. Gგამოცოცხლება პოეზიასაც დაეტყო. რ. ფროსტმა ტრადიციული ლექსი სრულყოფამდე აიყვანა. მის პოეზიაში ნათლად ჩანს სკეპტიციზმი და ამავე დროს სიცოცხლის, ადამიანისა და ბუნების სიყვარული. ის თავისებურებანი, რომლითაც გამოირჩევიან ამერიკელი პოეტები, უკვე საცნაურნი არიან მეცხრამეტე საუკუნის ამერიკულ პოეზიაში. Eემილი დიკინსონის ლირიკა მკვეთრად დაუპირისპირდა ტრადიციულ პოეტურ ნორმებს, სათავე დაუდო ორიგინალურ, თავისუფალ ელიპტიკურ ლექსს და უიტმენთან ერთად გზა გაუხსნა XX საუკუნის ამერიკულ პოეზიას.
თავისუფალი ლექსი უფრო მრავალფეროვანია და ნაკლებად მონოტონური, ვიდრე ბოლორითმოვანი ლექსი. თუ ბოლორითმოვანი ლექსის სტრიქონში ტერფები მეტრულ კანონის საფუძველზე ერთიანდებიან, თავისუფალი ლექსის სტრიქონი აერთიანებს სხვადასხვა ხასიათის ტერფებს, რომელთა შერჩევა და ურთიერთდაკავშირება პოეტის ინტონაციის საქმეა. ასეთ შემთხვევაში პოეტი თავისუფალია ყოველგვარი მეტრულ-რიტმული დოგმებისაგან, მაგრამ აქაც უნდა იგრძნობოდეს მკვეთრი შინაგანი რიტმი: “ თვით ყველაზე თავისუფალ ლექსშიც კი, უკანა პლანზე უნდა მოსჩანდეს ლანდი რომელიმე უბრალო მეტრისა, რომელიც წინ წამოწევს როდესაც ჩავთვლემთ, და გაუჩინარდება, როდესაც განვიფრთხობთ ძილს. ლექსში თავისუფლება მხოლოდ მაშინაა ჭეშმარიტი თავისუფლება, როდესაც იგი წარმოგვიდგება ხელოვნური შეზღუდვის ფონზე.”_ წერდა ტომას სტერნზ ელიოტი თავისუფალი ლექსის შესახებ.
ჯეფრი მურმა თავის ანთოლოგიაში ემილი დიკინსონით დაიწყო ახალი ეპოქა, ამერიკულ პოეზიაში. Eემილიმ უდიდესი ზეგავლენა მოახდინა ამერიკული პოეზიის განვითარებაზე. იგი უპირისპირდება უიტმენს. Eემილის განზრახ გაუბრალოებული მხატვრული ხერხები დიდ ინტიმურ სითბოს და ბუნებრიობას ანიჭებს მის ლექსებს, რომელნიც მსუბუქი ირონიითა და დიდი ლირიული გრძნობით არიან გამსჭვალულნი. ჯეფრი მური “მეტაფიზიკურს” უწოდებს ემილი დიკინსონის პოეზიას. ერთი შეხედვით გაუგებარი კონტრასტები, უჩვეულო შედარებები, შედარების შეუსაბამობა შესადარებელ საგანთან და ის შეუსაბამობა მხატვრულ სახეებს შორის, რომელიც ახასიათებდათ მეტაფიზიკოს პოეტებს, ყოველივე ეს საცნაურია ემილი დიკინსონის ლექსში. იგი მშვიდი, გარეგნულად შეუმჩნეველი ცხოვრებით ცხოვრობდა. მისთვის უცხოა სოციალური პრობლემატიკა, მაგრამ მისი შინაგანი, სულიერი ცხოვრება მაინც გამოირჩეოდა მძაფრი დრამატიზმით. Mმის ზოგიერთ ლექსში ჩანს თუ რა დიდი სულიერი ძვრები გამოიარა მან, ზოგჯერ მის სტრიქონში გამოსჭვივის ფარული ტრაგიზმიც, რომელიც არასოდეს ცდილობს მკითხველის ყურადღების მიპყრობას და არც არასოდეს აღიზიანებს მის ცნობისმოყვარეობას.
Eემილი დიკინსონმა ცხოვრების დიდი ნაწილი სრულ იზოლაციაში გაატარა. მაშინ, როცა სხვები საოჯახო საქმეებით იყვნენ დაკავებულნი, ემილი თავის ოთახში ლექსებს წერდა. თითქმის მთელი სიცოცხლე თეთრ ტანისამოსში გაატარა. Mმას ხალხი ესცენტრიკულად თვლიდა ზოგი კი გიჟადაც მიიჩნევდა. Oცი წლისაც ცვლილება შეიტანა თავისი სახლის მართლწერაში. Y შეცვალა I “Aმილიე”. ეს ცვლილება მის მუდამ ბავშვად ყოფნის სურვილს გამოხატავდა.
Mმის სიყვარულზე და გაუთხოვრობაზე ბევრი ვარაუდი არსებობს. Mმისი სასიყვარულო წერილები ბადებს კითხვას ეს რეალური ადამიანისადმი არის დაწერილი თუ ემილის წარმოსახვის ნაყოფია?
Eემილის დიდი გრძნობა გაეღვიძა ჩარლზ ვედვორსის მიმართ. Mმან ამ დიდ სიყვარულს მეგობრობით უპასუხა, რაც მტკივნეული აღმოჩნდა პოეტისთვის. Yყოველივე ამან კი ხელი შეუწყო ახალი სტრიქონების შექმნას.
Eემილი დიკინსონმა რამოდენიმე თავისი გამორჩეული ლექსი გაუგზავნა იმ დროისათვის საკმაოდ მნიშვნელოვან ფიგურას ტომას ჰიგინსონს. ტომასი აღფრთოვანებული დარჩა ემილის ლექსებით, მაგრამ დასძინა, რომ საზოგადოების მცირე ნაწილი თუ ჩასწვდებოდა და მოიწონებდა მის პოეზიას, რადგან ისინი მნიშვნელოვნად განსხვავდებოდნენ ჩვეულებრივი ლექსებისგან. Aარც ამან შეუშალა ხელი ემილის წერა გაეგრძელებინა.
Eემილი დიკინსონი ბოლო წლებში კარჩაკეტილ ცხოვრებას ეწეოდა და გაურბოდა საზოგადოების თავშეყრის ადგილებს. იგი ახლო მეგობრებსაც კი აღარ ხვდებოდა, ნახევრად ღია კარში ელაპარაკებოდა და ასევე ღია კარში უსმენდა როიალზე შესრულებულ კომპოზიციებს გვერდზე ოთახიდან და საქებარ სიტყვებს არ იშურებდა წერილების სახით.
Eემილი დიკინსონის დედა რელიგიური და ცივი პიროვნება იყო. იგი მკაცრად ასრულებდა საოჯახო საქმეებს და შვილთან ურთიერთობას ვერ ახერხებდა. Eპოეტი ყოველთვის გულისტკივილით აღნიშნავდა ამ დაძაბულ ურთიერთობას დედასთან და ბევრჯერ განუცხადებია, რომ დედა არ ჰყავდა.
თექვსმეტი წლის ემილი მამამ გააგზავნა “Mოუნტ Hოლყოკ”-ში სასწავლებლად, რომელიც არც ისე შორს იყო ამერსეტიდან. თავიდან ემილის მოეწონა სასწავლებელი, თუმცა მოგვიანებით იგი შეაწუხა სწავლების მეთოდმა. Mმასწავლებლებს სურდათ, ყველა მოსწავლეს ეწამა ღმერთი ზუსტად ისე, როგორც მათ სწამდათ. Eემილიმ ეს ვერ შეძლო. მან რწმენის საკუთარი გზა იპოვა. ემილის სურდა ყოფილიყო ემილი და იგი სახლში დაბრუნდა, რათა თავის თავს დაბრუნებოდა.
Eემილი დიკინსონის პოეზია ყველასგან განსხვავებულია სტილითაც და ლექსის ზომითაც. იგი ორ სტროფიან ლექსში აღწევს საოცარ ფსიქოლოგიურ სიღრმეებს. ყოველდღე იზრდება მისადმი ინტერესი. ზოგი კრიტიკოსი მას ამერიკის ყველაზე დიდ პოეტად თვლის. Eემილი დიკინსონმა პირველად იხმარა ამერიკულ პოეზიში ე.წ. “პარა_რითმა”.
Dდიკინსონის შემოქმედების მოზღვავება იგრძნობა 1860 წლებში. Mმიუხედავად იმისა, რომ იგი სამყაროდან იზოლირებული იყო, მის ლექსებზე მაინც იქონია გავლენა სამოქალაქო ომმა. Eემილი დიკინსონის ლექსები ემყარება წარმოსახვას. იგი თავისი ლირიკის მეშვეობით ეხება სიყვარულს და მიჯნურს, რომელიც ვერასოდეს იპოვა. Mმისი კლასიკური ლექსის ნიმუშია: “ I’მ ნობოდყ! ჭჰო არე ყოუ?”
I'm nobody! Who are you?
Are you nobody, too?
Then there's a pair of us — don't tell!
They'd banish us, you know.
How dreary to be somebody!
How public, like a frog
To tell your name the livelong day
To an admiring bog!
Aამ ლექსის თარგმანის რამოდენიმე ნიმუში არსებობს.. ერთ-ერთი მათგანი ასე ჟღერს:
მე_ არავინ ვარ! შენ?! შენც_არავინ?
მაშ ჩვენ ორნი ვართ, სული იხარებს!
ოღონდ ნუ იტყვი, თორემ ორივეს
შეგვიძულებენ და გაგვრიყავენ.
Mმოსაწყენია_ იყო ვიღაცა_
სხვა ყველას მსგავსი_ ვინც ცხოვრობს, დაობს!
Dდა ბაყაყივით_შენი სახელი_
ყიყინით მოსდო სანუკვარ ჭაობს!
Eემილი დიკინსონის ეს ლექსი ასახავს მის მთელ ცხოვრებისეულ შეხედულებას. იგი კიცხავს საზოგადოების იმ ნაწილს, რომლებიც მუდამ ყურადღების ცენტრში არიან და რაღაცას ქადაგებენ. Pპოეტს კი ურჩევნია იყოს მნიშვნელოვანი “ნობოდყ”, ვიდრე უმნიშვნელო “სომებოდყ”. ლექსში დასმულ კითხვას “შენ, ნეტავ, ვინ ხარ?” ემილი თავად პასუხობს: შენც არავინ ხარ! Dდა მას სურს ეს ურთიერთობა დარჩეს საიდუმლოდ, რათა თავიდან აიცილონ საზოგადოების გაკიცხვა და გარიყვა.
Dდიკინსონი ადამიანის ბუნებას ნათლად გვიხატავს ლექსში “შუცცესს ის ჩოუნტედ შწეეტესტ”. წარმატება ყველაზე ტკბილია_აღნიშნავდა იგი. Mმისი აზრით, ისინი უფრო დააფასებენ წარმატებას, ვისაც წარუმატებლობის ტკივილი განუცდია. წარმატებისას სიამოვნებას გვგვრის იმის ქვეცნობიერად აღქმა, რომ რახან წარმატებას მიაღწიე, შენ აღარ განიცდი წარუმატებლობის ტკივილს. Dდიკინსონი შესანიშნავად აცნობიერებდა იმ ფაქტს, რომ ადამიანები მხოლოდ იმას აფასებენ, რაც ბრძოლით და დიდი ძალისხმევის მეშვეობით მოიპოვეს.
Eემილი დიკინსონის “Mუცჰ Mადნესს ის Dივინესტ შენსე” შესანიშნავი მაგალითია ადამიანის ბუნებისა და დამოუკიდებლობის თემაზე. Aამ ლექსში იგი ნათელს ჰფენს იმ ფაქტს, რომ საზოგადოება არანორმალურად თვლის ისეთ ადამიანებს, რომლებიც ჩვეულებრივი ადამიანებისგან განსხვავებულად ფიქრობენ ან მოქმედებენ. ასეთია ხალხის ბუნება, რომელსაც ბევრი მიმდევარი ჰყავს.
Dდიკინსონი განიხილავს ისეთ მანკიერ თემებს როგორიცაა: სიმარტოვე, კრახი, უპატივცემულობა. Mმისი ლექსი კი “Hოპე ის ტჰე თჰინგ ჭიტჰ Fეატჰერს” არის ოპტიმისტური ხასიათის. ჩიტი ლექსში იმედის სიმბოლოდაა წარმოდგენილი. Eემილის აზრით, იმედი ყველაზე ძლიერია ამ სამყაროში. Mმას ტანჯვა-წამების შემსუბუქება შეუძლია. Aამ ლექსით იგი იმის თქმას ცდილობს, რომ რთულ პერიოდში ადამიანმა არ უნდა დაკარგოს იმედი და სჯეროდეს, რომ ყველაფერი გამოსწორდება.
Eემილი დიკინსონის ლექსები ცხოვრების შეცნობაში გვეხმარება. Aმისი ლექსების წაკითხვის შემდეგ ცხოვრებას საღი გონებით ვსჯით. ის გვაძლევს საშუალებას ჩვენს წარსულს ახალი ხედვით მივუდგეთ, რათა მომავალში გააზრებულად მოვიქცეთ. Eემილის ყოველი ლექსის წაკითხვისას მკითხველს უჩნდება ახალი აზრი და რწმენა.
Eემილი დიკინსონმა თავისი ცხოვრების განმავლობაში 1,775 ლექსი დაწერა. იგი ისე დაუღალავად შრომობდა თავის პოეზიაზე, რომ თვალები დაუზიანდა. Mმიუხედავად მისი დის დიდი ყურადღებისა, 1886 წლის 15 მაისს ემილი გარდაიცვალა.
ვინიმ, ემილის დამ, პოეტის გარდაცვალების შემდეგ გამოაქვეყნა ის ლექსები, რომლებსაც დიკინსონი თავის ოთახში ინახავდა. საზოგადოება აღტაცებული დარჩა მისი ლექსებით. Hჰიგინსონი შეცდა ემილის ლექსების შეფასებისას.
Eემილი დიკინსონი ისეთი უნიკალური პოეტია, რომ ძნელია მისი ამოცნობა. ის მოდის არსაიდან და ამავე დროს ყველა მხრიდან. Eემილი გამოხატავს თავის მტკივნეულ გრძნობებს, თუმცა არასოდეს კარგავს პოეტურ ესთეტიკას. Pპოეტის წერის უდიდესი ტექნიკა არის ის, რომ იგი წერს თავისი ემოციების განსაკუთრებულ ტკივილზე და მკითხველს აძლევს შესაძლებლობას იგრძნოს ის ემოცია, რომელიც მან თავად განიცადა. Dდიკისნონი “ფილოსოფიური პოეტი” არ არის. Mმისი ლექსები ცხოვრებისეული გამოცდილების ანარეკლია. ამ ლექსებში ასახული მახვილი გონება უფრო განსაცვიფრებელი და ამაღელვებელია, ვიდრე დიკინსონის ფილოსოფიური სისტემა იქნებოდა. Mიგი ამბობდა: “თჰე ბრაინ ის წიდერ ტჰან ტჰე სკყ”. ანუ გონება ცაზე ვრცელია.
Dდიკინსონის უდიდესი ნიჭი არის ის, რომ მას რამოდენიმე სიტყვაში შეუძლია მოაქციოს მრავლისმთქმელი აზრი. Eეს მის ლექსებს რთულად აღსაქმელს ხდის და რთულია მკითხველი პირველივე წაკითხვისას ჩაწვდეს მის არსს. Mმისი ცნობილი ლექსები კი შედარებით იოლი გასაგებია და ამჟღავნებს მისი განხილვის ორიგინალურ ძალას.
Eემილი დიკინსონის პოეზია გვთავაზობს არა შეზღუდულ გამოცდილებას, არამედ მის უკიდეგანო შესაძლებლობას შემოქმედების და წარმოსახვის უნარს.
Dდიკინსონი გულმხურვალედ წერს წარმატებაზე, რომელსაც ფიქრობს რომ მან ვერასოდეს მიაღწია და მარცხზე, რომელიც მისი აზრით მუდამ მისი თანამდევი იყო. Eემილი ისე კაგად წერდა ყოველივე ამაზე, რომ დღეს იგი უდიდეს ამერიკელ პოეტად არის მიჩნეული. Mმისი პოეზია იკითხება ყველგან მთელს მსოფლიოში და მისი ზუსტი შესატყვება მთლიანობაში არ არის განსაზღვრული.
იყოს აქ მარა მეტი არაა ჩემი მტერი ეს წაიკითხოთ სულ..
თუმცა ვინ იცის...